Ah! Hoàng tử bé, dần dần ta hiểu ra mảnh đời nhỏ bé sầu tư của chú – Tống Mai

Dec 18, 2025 (TM)

Cuối thu, ánh sáng mỏng manh. Trên ngọn đồi không xa thung lũng Shenandoah mà tôi thường gọi là ngọn đồi nhị nguyên có hai cây sồi đứng bên nhau, bóng tôi cùng bóng cây đổ dài theo sườn đồi khuất dần tầm mắt làm tôi thảng thốt lùi lại để thấy được trọn vẹn bóng mình.  Có điều gì đó bất an khi bóng mình bị cắt đi, có lẽ là một sự mê tín, nhưng tôi nhớ ra đông chí đang đến rồi còn gì, bóng sẽ đổ dài hơn khi ánh mặt trời chiếu nghiêng ở góc thấp trên trời, nhắc cho tôi ánh sáng và bóng tối, ngày và đêm, cái chết và sự tái sinh mãi mãi tồn tại bên nhau. Phải lùi lại thôi, trong im lặng và tĩnh tâm.

Tôi ngồi xuống bên tảng đá cạnh gốc sồi, những gì xảy ra trong những ngày qua vẫn còn nhói lòng. Tôi nghĩ đến vở nhạc kịch The Little Prince tôi xem mấy ngày trước, cuộc đời bé nhỏ u sầu của cậu Hoàng tử bé gặp nỗi buồn thiên cổ của tôi làm tôi ngơ ngác. Ah, tại sao lại viết về Hoàng tử bé nữa nhỉ? Tôi biết, nhưng hãy kiên nhẫn với tôi, bởi vì đêm nay, tôi phải nói với cậu bé rằng tôi vẫn thương vô cùng nỗi buồn trong suốt trẻ thơ của cậu, những giọt nước mắt rơi cho những điều mà người lớn cho là không quan trọng đối với họ, và vì tình yêu cậu dành cho những buổi hoàng hôn. Còn nữa, cái chết mà cậu cho là không đáng sợ khi thân xác chỉ là một chiếc vỏ khô nơi linh hồn dừng lại như một cõi tạm mà thôi.

Chỉ có thế.

Bạn yêu dấu,

Sau đây là ba đoạn thương nhất tôi trích ra từ Le Petit Prince.
Đọc lại với tôi nhé, dù đã từng đọc không biết bao lần cuốn sách bé nhỏ bất tử này của Saint Exupéry và lời dịch muôn thuở ngông cuồng của cụ Bùi Giáng đáng yêu.

 

Ah ! petit prince, j’ai compris, peu à peu, ainsi, ta petite vie mélancolique

“Tu n’avais eu longtemps pour distraction que la douceur des couchers de soleil. J’ai appris ce détail nouveau, le quatrième jour au matin, quand tu m’a dit:

J’aime bien les couchers de soleil. Allons voir un coucher de soleil…

-Mais il faut attendre…
-Attendre quoi ?
-Attendre que le soleil se couche.

Tu as eu J’air très surpris d’abord, et puis tu as ri de toi-même. Et tu m’as dit :

-Je me crois toujours chez moi

En effet. Quand il est midi aux États-Unis, le soleil, tout le monde le sait, se couche sur la France. Il suffirait de pouvoir aller en France en une minute pour assister au coucher de soleil. Malheureusement la France est bien trop éloignée. Mais, sur ta si petite planète, il te suffisait de tirer ta chaise de quelques pas. Et tu regardais le crépuscule chaque fois que tu le désirais…

-Un jour, j’ai vu le soleil se coucher quarante-trois fois

Et un peu plus tard tu ajoutais

Tu sais… quand on est tellement triste on aime les couchers de soleil…

-Le jour des quarante-trois fois tu étais donc tellement triste?

Mais le petit prince ne répondit pas.”

* * * * *

“A! Hoàng tử bé, ta đã lần hồi hiểu, theo vậy đó, cuộc đời bé bỏng sầu tư của chú.
Từ lâu, niềm an ủi duy nhất của chú chính là vẻ đẹp của buoi chiều vàng êm ả. Ta biết được chi tiết này vào sáng ngày thứ tư, khi chu nói:

-Chau thích hoàng hôn. Chúng ta đi xem hoàng hôn nhé…
-Nhưng ta phải đợi…
-Đợi cái gì?
-Đợi mặt trời lặn.

Thoạt tiên, chú tỏ vẻ ngạc nhiên, nhung sau đó chú tự cười mình lẩn thẩn. Chú bảo:

-Cháu cứ nghĩ minh đang ở hành tinh của minh.

Thật vậy. Khi trời đúng ngọ ở Hoa Kỳ, thì mặt trời, như mọi người đều biết, lặn xuống phía Pháp. Chỉ cần có thể đến Pháp trong một phút là có thể chứng kiến ​​cảnh hoàng hôn. Không may, Pháp quá xa. Nhưng, trên hành tinh nhỏ bé của cháu, cháu chỉ cần di chuyển chiếc ghế của mình vài bước là có thể ngắm hoàng hôn bất cứ khi nào…

-Có một ngày, cháu ngắm hoàng hôn bốn mươi ba lần!

Một lát sau, chú nói thêm, “Bác biết đấy… khi nào buồn quá đỗi, ta cũng thích ngắm hoàng hôn…

-Vậy là chú đã buồn vào ngày thứ bốn mươi ba?

Nhưng Hoàng tử bé không trả lời.”

C’est tellement mystérieux, le pays des larmes…

“Le cinquième jour, toujours grâce au mouton, ce secret de la vie du petit prince me fut révélé. Il me demanda avec brusquerie, sans préambule, comme le fruit d’un problème longtemps médité en silence :

-Un mouton, s’il mange les arbustes, il mange aussi les fleurs ?
-Un mouton mange tout ce qu’il rencontre.
-Même les fleurs qui ont des épines ?
-Oui. Même les fleurs qui ont des épines.
-Alors les épines, à quoi servent-elles ?

Je ne le savais pas. J’étais alors très occupé à essayer de dévisser un boulon trop serré de mon moteur. J’étais très soucieux car ma panne commençait de m’apparaître comme très grave, et l’eau à boire qui s’épuisait me faisait craindre le pire.

-Les épines, à quoi servent-elles ?

Le petit prince ne renonçait jamais à une question, une fois qu’il l’avait posée. J’étais irrité par mon boulon et je répondis n’importe quoi :

-Les épines, ça ne sert à rien, c’est de la pure méchanceté de la part des fleurs -Oh!

Mais après un silence il me lança, avec une sorte de rancune :

-Je ne te crois pas ! Les fleurs sont faibles. Elles sont naïves. Elles se rassurent comme elles peuvent. Elles se croient terribles avec leurs épines…

Je ne répondis rien. À cet instant-là je me disais :”Si ce boulon résiste encore, je le ferai sauter d’un coup de marteau.”Le petit prince dérangea de nouveau mes réflexions :

-Et tu crois, toi, que les fleurs…
-Mais non ! Mais non ! Je ne crois rien ! J’ai répondu n’importe quoi. Je m’occupe, moi, de choses sérieuses !

Il me regarda stupéfait.

-De choses sérieuses

Il me voyait, mon marteau à la main, et les doigts noirs de cambouis, penché sur un objet qui lui semblait très laid.

-Tu parles comme les grandes personnes !

Ça me fit un peu honte. Mais, impitoyable, il ajouta

-Tu confonds tout… tu mélanges tout !

Il était vraiment très irrité. Il secouait au vent des cheveux tout dorés :

-Je connais une planète où il y a un Monsieur cramoisi. Il n’a jamais respiré une fleur. Il n’a jamais regardé une étoile. Il n’a jamais aimé personne. Il n’a jamais rien fait d’autre que des additions. Et toute la journée il répète comme toi :”Je suis un homme sérieux ! Je suis un homme sérieux !”et ça le fait gonfler d’orgueil. Mais ce n’est pas un homme, c’est un champignon!

-Un quoi ?
-Un champignon

Le petit prince était maintenant tout pâle de colère.

-Il y a des millions d’années que les fleurs fabriquent des épines. Il y a des millions d’années que les moutons mangent quand même les fleurs. Et ce n’est pas sérieux de chercher à comprendre pourquoi elles se donnent tant de mal pour se fabriquer des épines qui ne servent jamais à rien ? Ce n’est pas important la guerre des moutons et des fleurs ? Ce n’est pas plus sérieux et plus important que les additions d’un gros Monsieur rouge ? Et si je connais, moi, une fleur unique au monde, qui n’existe nulle part, sauf dans ma planète, et qu’un petit mouton peut anéantir d’un seul coup, comme ça, un matin, sans se rendre compte de ce qu’il fait, ce n’est pas important çạ

Il rougit, puis reprit :

-Si quelqu’un aime une fleur qui n’existe qu’à un exemplaire dans les millions et les millions d’étoiles, ça suffit pour qu’il soit heureux quand il les regarde. Il se dit:”Ma fleur est là quelque part…”Mais si le mouton mange la fleur, c’est pour lui comme si, brusquement, toutes les étoiles s’éteignaient ! Et ce n’est pas important ça !

Il ne peut rien dire de plus. Il éclata brusquement en sanglots. La nuit est tombée. J’avais lâché mes outils. Je me moquais bien de mon marteau, de mon boulon, de la soif et de la mort. Il y avait, sur une étoile, une planète, la mienne, la Terre, un petit prince à consoler ! Je le pris dans les bras. Je le berçait. Je lui disais :”La fleur que tu aimes n’est pas en danger… Je lui dessinerai une muselière, à ton mouton… Je te dessinerai une armure pour ta fleur… Je…”Je ne savais pas trop quoi dire. Je me sentais très maladroit. Je ne savais comment l’atteindre, où le rejoindre… C’est tellement mystérieux, le pays des larmes.”

* * * * *

“Ngày thứ năm, vẫn cũng vì con cừu, sự bí ẩn trong cuộc đời hoàng tử bé được biểu lộ. Đột ngột hoàng tử hỏi tôi, không nhập đề gì ráo, như đó là kết quả một vấn đề đã được trầm ngâm suy gẫm lâu rồi.

-Một con cừu, nếu có ăn cây cối nhỏ, thì nó cũng ăn những đóa hoa.
-Một con cừu thì ăn bất cứ cái gì nó gặp. Bạ đâu ăn đó rất mực bừa bãi vậy.
-Cả những cành hoa có gai nhọn?
-Ừ. Cả những cành hoa có gai nhọn.
-Vậy thì những gai nhọn, dùng vào việc chi?

Tôi không biết điều đó. Lúc ấy tôi hết sức bận, loay hoay vặn một cái đinh bù lon ăn cứng trong máy phi cơ. Tôi bận tâm lo lắng lắm, vì trận hỏng máy này đã bắt đầu cho thấy quá trầm trọng, và nước uống cứ hao cạn hoài xui tôi lo sợ nặng nề: càng ngày càng khốn đốn về sau.

-Những gai nhọn dùng vào việc chi?

Hoàng tử bé không bao giờ rút lui câu hỏi, mỗi phen chú đã nêu nó ra rồi. Tôi đã bực mình vì cái bù lon, nên đáp bừa:

-Gai nhọn, không dùng vào cái tích sự chi ráo, đó chỉ là cái ác hại thuần túy của hoa!
-Ồ!

Nhưng sau một lúc im lặng chú văng ra một câu, với giọng thật oán hận:

-Cháu không tin lời bác! Hoa mảnh khảnh lắm. Hoa thơ dại lắm. Hoa phải tự gắng làm cho mình yên dạ phần nào hay phần nấy. Hoa tự nghĩ là mình ắt ghê gớm lắm với những gai nhọn của mình…

Tôi không trả lời. Lúc đó tôi tự nhủ: “Nếu cái đinh bù lon này mà còn cứng cổ, thì ta sẽ đập một nhát búa vào thì nó phải nhảy tung ngay”. Hoàng tử nhỏ lại quấy rầy ý tưởng tôi:

-Và bác tưởng, bác tưởng rằng hoa…
-Nhưng không! Không! Ta chẳng tưởng tư gì ráo ráo! Tôi trả lời bạ đâu bù đó. Ta bận tâm lo chuyện hệ trọng!

Chú đờ đẫn nhìn tôi.

-Bận tâm lo chuyện hệ trọng!

Chú nhìn tôi bàn tay cầm búa, ngón tay đen sì những dầu nhớt, đương nghiêng thân trên một cái vật chú xem ra xấu xí quá.

-Bác nói chuyện nghe như những người lớn!

Câu đó làm tôi thấy hổ thẹn chút ít. Nhưng chú vẫn tiếp tục:

-Bác lẫn lộn tuốt luốt hết! Lẫn lộn tuốt hết.

Trông chú thật quả là cáu tiết. Chú lắc đầu tóc vàng óng bay tung trong gió:

-Cháu biết một tinh cầu có một Ông Cụ mặt đỏ như gấc chín. Chẳng bao giờ ông ta ngó một ngôi sao. Chẳng bao giờ ông ta yêu ai hết. Chẳng bao giờ ông ta làm một cái việc chi khác, ngoài cái việc làm những bài toán cọng. Và suốt ngày ông ta lặp đi lặp lại y hệt như bác: “Tôi là một con người trang nghiêm! Tôi là một con người trang nghiêm” và cái đó làm ông ta phình to lên cái lỗ mũi tự hào. Nhưng đó không phải một con người, đó là một cái nấm!

-Một cái gì?
-Một cái nấm!

Hoàng tử bé bây giờ mặt mày tái xanh vì tức giận.

-Từ hàng triệu năm rồi, hoa đã tạo gai. Từ hàng triệu năm rồi cừu vẫn cứ ăn hoa. Và cái sự tìm hiểu xem tại sao mà hoa phải nhọc mệt tạo mãi những gai nhọn chẳng dùng được vào việc gì gì hết cả, sự đó chẳng phải là chuyện nghiêm trang hay sao? Cuộc chiến tranh giữa cừu và hoa, không phải là chuyện hệ trọng hay sao? Chẳng nghiêm trang hệ trọng hơn những bài toán cọng của ông cụ bự đỏ như gấc chín hay sao? Và nếu cháu có biết, chính cháu có biết một đóa hoa duy nhất ở đời, không đâu có cả, ngoài tinh cầu cháu, và nếu một con cừu bé có thể rỡn chơi liếm sơ qua một chút, mà tiêu diệt tan hoang mất cái đóa hoa ấy như vậy đó trong một buổi mai dịu dàng và chẳng nhận thấy rằng cái việc mình làm kia gớm guốc thế nào, đó không phải là chuyện hệ trọng hay sao?

Chú đỏ mặt, rồi tiếp:

-Nếu có một kẻ yêu một đóa hoa duy nhất chỉ duy có một mà thôi trong hàng triệu triệu tinh cầu, chừng đó đủ để kẻ ấy sung sướng lúc nhìn ngàn sao ở trên trời. Anh ta tự nhủ: “Đóa hoa của mình hiện nằm tại đó, nơi đó, chốn kia… Nhưng nếu con cừu ăn đóa hoa, thì sự đó đối với anh ta cũng như thể là đột nhiên trong một nháy ngàn ngàn ngôi sao thình lình tắt lịm! Và đó, không phải là chuyện hệ trọng hay sao!

Chú không nói thêm gì được nữa. Đột nhiên, chú òa lên khóc. Đêm xuống rồi. Tôi bỏ rơi tay búa. Tôi chả còn sá gì búa dao bù lon nữa, chả thiết chi tới chuyện chết khác, chết đói. Trên một tinh cầu, tinh cầu của tôi, trên Địa cầu của tôi, có một hoàng tử bé cần được an ủi! Tôi ôm chú vào lòng. Tôi ru. Tôi bảo: Đóa hoa chú yêu dấu đó không gặp nguy hại gì đâu… Tôi sẽ vẽ thêm một cái rọ bịt mõm vào cái mồm con cừu của chú… Tôi sẽ vẽ một tấm áo giáp sắt cho đóa hoa của chú… Tôi sẽ…. Tôi chẳng còn biết nói chi nữa. Tôi thấy mình vụng về quá. Tôi không biết làm cách gì để đi tới cõi lòng chú, gặp gỡ linh hồn chú… Thật huyền bí khôn xiết xứ sở của lệ vàng.”

Tu comprends. C’est trop loin. Je ne peux pas emporter ce corps-là. C’est trop lourd

“J’avais défait son éternel cache-nez d’or. Je lui avais mouillé les tempes et l’avais fait boire. Et maintenant je n’osais plus rien lui demander. Il me regarda gravement et m’entoura le cou de ses bras. je sentais battre son coeur comme celui d’un oiseau qui meurt, quand on l’a tiré à la carabine. Il me dit :

-Je suis content que tu aies trouvé ce qui manquait à ta machine. Tu vas pouvoir rentrer chez toi…
-Comment sais-tu ?

Je venais justement lui annoncer que, contre toute espérance, j’avais réussi mon travail !

Il ne répondit rien à ma question, mais il ajouta

-Moi aussi, aujourd’hui, je rentre chez moi…

Puis, mélancolique :

-C’est bien plus loin… c’est bien plus difficile…

Je sentais bien qu’il se passait quelque chose d’extraordinaire. Je le serrais dans les bras comme un petit enfant, et cependant il me semblait qu’il coulait verticalement dans un abîme sans que je pusse rien pour le retenir…

Il avait le regard sérieux, perdu très loin.

-J’ai ton mouton. Et j’ai la caisse pour le mouton. Et j’ai la muselière…

Et il sourit avec mélancolie.

J’attendis longtemps. Je sentais qu’il se réchauffait peu à peu :

-Petit bonhomme, tu as eu peur…

Il avait eu peur, bien sûr ! Mais il rit doucement

-J’aurai bien plus peur ce soir…

De nouveau je me sentis glacé par le sentiment de l’irréparable. Et je compris que je ne supportais pas l’idée de ne plus jamais entendre ce rire. C’était pour moi comme une fontaine dans le désert.

-Petit bonhomme, je veux encore t’entendre rire…

Mais il me dit :

-Cette nuit, ça fera un an. Mon étoile se trouvera juste au-dessus de l’endroit où je suis tombé l’année dernière…
-Petit bonhomme, n’est-ce pas que c’est un mauvais rêve cette histoire de serpent et de rendez-vous et d’étoile…

Mais il ne répondit pas à ma question. Il me dit

-Ce qui est important, ça ne se voit pas…
-Bien sûr…
-C’est comme pour la fleur. Si tu aimes une fleur qui se trouve dans une étoile, c’est doux, la nuit, de regarder le ciel. Toutes les étoiles sont fleuries.
-Bien sûr…
-C’est comme pour l’eau. Celle que tu m’as donnée à boire était comme une musique, à cause de la poulie et de la corde… tu te rappelles… elle était bonne.
-Bien sûr…
-Tu regarderas, la nuit, les étoiles. C’est trop petit chez moi pour que je te montre où se trouve la mienne. C’est mieux comme ça. Mon étoile, ça sera pour toi une des étoiles. Alors, toutes les étoiles, tu aimeras les regarder… Elles seront toutes tes amies. Et puis je vais te faire un cadeau…

Il rit encore.

-Ah! Petit bonhomme, petit bonhomme, j’aime entendre ce rire !
-Justement ce sera mon cadeau… ce sera comme pour l’eau…
-Que veux-tu dire ?
-Les gens ont des étoiles qui ne sont pas les mêmes. Pour les uns, qui voyagent, les étoiles sont des guides. Pour d’autres elles ne sont rien que de petites lumières. Pour d’autres, qui sont savants, elles sont des problèmes. Pour mon businessman elles étaient de l’or. Mais toutes ces étoiles-là se taisent. Toi, tu auras des étoiles comme personne n’en a…
-Que veux-tu dire ?
-Quand tu regarderas le ciel, la nuit, puisque j’habiterai dans l’une d’elles, puisque je rirai dans l’une d’elles, alors ce sera pour toi comme si riaient toutes les étoiles. Tu auras, toi, des étoiles qui savent rire.

Et il rit encore.

-Et quand tu seras consolé (on se console toujours) tu seras content de m’avoir connu. Tu seras toujours mon ami. Tu auras envie de rire avec moi. Et tu ouvriras parfois ta fenêtre, comme ça, pour le plaisir… Et tes amis seront bien étonnés de te voir rire en regardant le ciel. Alors tu leur diras :”Oui, les étoiles, ça me fait toujours rire !”Et ils te croiront fou. Je t’aurai joué un bien vilain tour…

Et il rit encore.

-Ce sera comme si je t’avais donné, au lieu d’étoiles, des tas de petits grelots qui savent rire…

Et il rit encore. Puis il redevint sérieux

-Cette nuit… tu sais… ne viens pas.
-Je ne te quitterai pas.
-J’aurai l’air d’avoir mal… j’aurai un peu l’air de mourir. C’est comme ça. Ne viens pas voir ça, ce n’est pas la peine.
-Je ne te quitterai pas.
Mais il était soucieux.

-je te dis ça… c’est à cause aussi du serpent. Il ne faut pas qu’il te morde… Les serpents, c’est méchant. Ça peut mordre pour le plaisir…
-Je ne te quitterai pas.

Mais quelque chose le rassura

-C’est vrai qu’ils n’ont plus de venin pour la seconde morsure…

Cette nuit-là je ne le vis pas se mettre en route. Il s’était évadé sans bruit. Quand je réussis à le rejoindre il marchait décidé, d’un pas rapide. Il me dit seulement :

-Ah ! Tu es là…

Et il me prit par la main. Mais il se tourmenta encore:

-Tu as eu tort. Tu auras de la peine. J’aurai l’air d’être mort et ce ne sera pas vrai…

Moi je me taisais.

-Tu comprends. C’est trop loin. Je ne peux pas emporter ce corps-là. C’est trop lourd.

Moi je me taisais.

-Mais ce sera comme une vieille écorce abandonnée. Ce n’est pas triste les vieilles écorces…

Moi je me taisais.”

* * * * *

“Tôi đã lột cái khăn choàng vàng óng mà chú liên miên quấn trên vai. Tôi đã đắp nước vào hai màng tai chú và bắt chú uống. Và bây giờ tôi không còn dám hỏi chú gì nữa cả. Chú nhìn tôi nghiêm trọng và đưa tay choàng qua cổ tôi. Tôi cảm thấy trái tim chú đập hổn hển như trái tim một con chim hấp hối khi bị viên đạn vào. Chú bảo tôi:

-Cháu rất hài lòng cho bác đã tìm ra được cái vật thiếu mất đi mấy ngày rày ở trong cái máy của bác. Bác sắp có thể về lại quê nhà bác…

-Làm sao mà chú biết!

-Thì chính cháu đến tìm chú để báo tin rằng, bất ngờ hết sức, cháu đã thành công trong cái việc làm hì hục, may mắn một cách bất ngờ không tưởng tượng được.

Chú không trả lời tôi, chỉ nói thêm!

-Cháu cũng vậy, hôm nay, cháu trở về quê nhà…

Rồi ủ rũ:

-Thật xa hơn nhiều lắm… Thật khó khăn hơn nhiều lắm…

Tôi cảm thấy rõ là có cái gì kỳ lạ đã xảy ra. Tôi ôm siết chú trong tay, mà vẫn tưởng như chú đang trôi tuột xuống một cái hố, và tôi chẳng có thể làm được gì hết để nắm giữ chú ở lại bên mình.

Chú có cái nhìn trang trọng, chìm hút xa xôi:

-Cháu có con cừu bác cho. Cháu có cái thùng cho con cừu. Và cháu có cái rọ bịt mõm…

Và chú mỉm cười ủ rũ.

Tôi chờ rất lâu. Tôi cảm thấy thân chú dần dà ấm lên một chút:

-Chú bé ạ, chú đã có sợ hãi…

Chú từng đã có sợ hãi, hẳn nhiên. Nhưng chú cười dịu dàng:

-Cháu sẽ còn sợ hãi nhiều hơn nữa, đêm nay…

Lần nữa tôi cảm thấy tê cóng cả người vì linh cảm một cái gì bất khả vãn hồi đang xảy đến. Và tôi hiểu rằng mình không thể chịu đựng nổi cái ý tưởng sẽ chẳng bao giờ còn nghe nữa tiếng cười kia. Đối với tôi, tiếng cười đó cũng như nguồn giếng trong sa mạc.

-Chú bé ngu ngơ lẩn thẩn ôi, ta muốn còn được nghe chú cười nữa…

Nhưng chú bảo tôi:

-Đêm nay, là giáp một năm. Ngôi sao của cháu sẽ sáng ở ngay bên trên cái chỗ mà năm ngoái cháu đã rớt xuống…

-Chú bé ngẩn ngơ ôi, có phải đó là một cơn ác mộng hay không, cái câu chuyện rắn, và hẹn giờ, và ngôi sao…

Nhưng chú không đáp câu hỏi của tôi. Chú bảo:

-Cái cốt yếu, làm sao mà nhìn thấy với hai con mắt…

-Hẳn là như thế…

-Đó cũng như là chuyện đóa hoa. Nếu bác yêu một đóa hoa nằm ở trong một ngôi sao, thì ban đêm nhìn lên trời, thật là êm ái. Hết thảy các ngôi sao đều nở hoa.

-Hẳn là như thế…

-Đó cũng như là chuyện nước. Nước bác cho cháu uống nghe róc rách giống như một thứ âm nhạc, do cái tiếng bánh xe ròng rọc và cái sợi dây… bác nhớ đó… trước thật tốt lành.

-Hẳn là như thế…

-Ban đêm bác sẽ nhìn những ngôi sao. Ở quê nhà cháu, thì nhỏ lắm, cháu không chỉ dẫn cho bác ngó thấy được ngôi sao của cháu nằm tại chỗ nào. Như vậy kể cũng hay. Ngôi sao của cháu sẽ là một trong những ngôi sao đối với bác. Thì như thế, hết thảy những ngôi sao, bác sẽ thích nhìn… Hết thảy đều là bạn của bác. Và đây này cháu giao bác một tặng vật.

Chú lại cười.

-A! Chú bé ôi, chú bé ngẩn ngơ ôi, ta muốn nghe tiếng cười ấy!

-Chính đó sẽ là tặng vật của cháu … đó sẽ là cũng như với nước…

-Chú có ý nói sao?

-Người thiên hạ có những ngôi sao không như nhau vậy. Đối với kẻ này du lịch thì ngôi sao là kẻ dẫn đường. Đối với kẻ kia, ngôi sao chẳng gì khác hơn là những đốm sáng li ti. Đối với những kẻ nọ bác học, ngôi sao là những vấn đề. Đối với người ắp phe, ngôi sao là những nén vàng. Nhưng hết thảy những loại sao đó đều câm. Bác, thì bác sẽ có những ngôi sao như của riêng của bác, không ai có được như thế…

-Chú bé có ý nói chi?

-Ngày sau, những lúc nào bác ngó bầu trời đêm đêm, vì bởi rằng cháu sẽ trú tại một ngôi sao trong đám sao xúm xít đó, vì bởi cháu sẽ cười ở trong một ngôi sao nào trong số đó, thì đối với bác cũng như là mọi ngôi sao cùng người lên tất cả. Bác ạ, bác sẽ có những ngôi sao thảy thảy biết cười!

Và chú cười nữa.

-Và khi nào mai sau bác được an ủi (người ta sẽ được an ủi luôn luôn) bác sẽ hài lòng vì đã quen biết cháu . Bác sẽ luôn luôn là người bạn của cháu. Bác sẽ muốn cười với cháu. Và bác sẽ mở cánh cửa sổ ra đôi lúc, vậy đó, cho vui hứng hoan hỷ… đó thôi. Và những bạn hữu của bác sẽ ngạc nhiên nhìn thấy bác ngó trời mà cười. Thì bác sẽ bảo họ: “Ừ, những ngôi sao, những ngôi sao là cái gì như thế! Mà bởi đâu cái đó lúc nào cũng khiến cho cháu cười!”. Và họ sẽ tưởng là bác điên. Thế thì té ra cháu sẽ chơi khăm bác một vố tệ hại thật…

Và chú cười nữa.

-Thì cũng như là cháu đã cho bác một mớ những lục lạc, những chuông con viết cười, thay vì những ngôi sao…

Và chú cười nữa. Rồi trở lại nghiêm trang:

-Đêm nay… bác biết đó… đừng có tới nhé.

-Ta sẽ không rời chú.

-Cháu sẽ có vẻ như đau đớn… cháu sẽ có vẻ như là chết đi, có vẻ sơ sơ thôi. Vậy đó. Bác đừng tới coi làm chi, có đáng chi đâu…

-Ta sẽ không rời chú.

Nhưng chú bé lo âu.

-Cháu nói vậy… ấy là bởi con rắn. Chẳng nên để nó mổ vào bác… Rắn, chúng nó độc ác lắm. Có thể cắn mổ người ta để mà chơi…

-Ta sẽ không rời chú.

Nhưng có cái gì làm chú bé an tâm:

-Ấy nhưng thật rằng chúng không còn nọc độc nữa cho lần mổ thứ hai…

Đêm hôm đó tôi không nhìn thấy chú khởi sự lên đường. Chú đã thoát đi ra không tiếng động. Lúc tôi chạy theo kịp, thì chú bước đi một cách quyết định, bước đi nhanh. Chú chỉ nói:

-A! bác lại tới rồi…

Và chú nắm lấy tay tôi. Nhưng chú còn bứt rứt:

-Bác sai rồi đó. Bác sẽ khổ lòng. Cháu sẽ có vẻ như chết đi, và thật ra là không phải…

Tôi, tôi im lặng.

-Nhưng sẽ cũng chỉ như một cái vỏ khô bỏ rơi lại. Đâu có chi buồn, những cái vỏ khô…

Tôi, tôi im lặng.”

* * * * *
* *

Bạn yêu dấu,
Đêm đã khuya bên này bờ đại dương.
Hai ngày nữa là Đông Chí, bóng tối sẽ lùi dần cho ánh sáng, ngày sẽ bót ngắn và đêm sẽ bớt dài.
Và tôi cầu nguyện bình yên.

Bonne nuit!

Dodo, l’enfant do!

Tống Mai
Virginia, Dec 18, 2025

 

THE LITTLE PRINCE opera – Dec 13, 2025
Washington National Opera – The Kennedy Center
Music: Rachel Portman; Libretto: Nicholas Wright

Je le pris dans les bras. Je le berçai. Je lui disais :”La fleur que tu aimes n’est pas en danger…
Je lui dessinerai une muselière, à ton mouton…
Je…. Je ne savais comment l’atteindre, où le rejoindre…
C’est tellement mystérieux, le pays des larmes.

-Ce qui embellit le désert, dit le petit prince, c’est qu’il cache un puits quelque part…
-Cái làm cho sa mạc đẹp, ấy là nó chôn dấu một cái giếng dạt dào đâu đó…

Il rit, toucha la corde, fit jouler la poulie
Tu entends, dit le petit prince, nous réveillons ce puits et il chante…
Bác có nghe không, cái giếng được đánh thức dậy và đang ca hát đó.

-Je t’attends ici. Reviens demain soir…
-Cháu chờ bác ở đây, tối mai bác hãy trở lại đây.

Mais je n’étais pas rassuré. Je me souvenais du renard. On risque de pleurer un peu si l’on s’est laissé apprivoiser…
Nhưng tôi không an lòng. Tôi nhớ lại con chồn.
Người ta có thể sa vào trong từng cơn rơi lệ nếu để cho một ai đó thuần dưỡng lòng mình.

Tu as du bon venin? Tu es sûr de ne pas me faire souffrir longtemps?
Ông có nọc độc tốt đó chứ? Ông có chắc là không làm ta đau đớn quá lâu?

-Ah! tu es là…
Et il me prit par la main. Mais il se tourmenta encore:
-Tu comprends. C’est trop loin. Je ne peux pas emporter ce corps-là. C’est trop lourd.
-Mais ce sera comme une vieille écorce abandonnée. Ce n’est pas triste les vieilles écorces…

-A! Bác lại tới nữa rôi…
Và chú nắm lấy tay tôi. Nhưng chú còn bức rức:
-Bác hiểu đó. Thật quá xa. Cháu không thể mang theo tấm thân này. Nặng lắm.
-Nhưng sẽ cũng chỉ như một cái vỏ khô rớt lại. Đâu có gì buồn, những cái vỏ khô.
Il hésita encore un peu, puis il se releva. Il fit un pas. Moi je ne pouvais pas bouger.
Chú ngập ngừng một chút, rồi đứng dậy. Chú bước một bước. Tôi, tôi không thể nhúc nhích được nữa.

Moi je m’assis parce que je ne pouvais plus me tenir debout. Il dit:
-Voilà…C’est tout…

Il n’y eut rien qu’un éclair jaune près de sa cheville. Il demeura un instant immobile. Il ne cria pas.
Il tomba doucement comme tombe un arbre. Ça ne fit même pas de bruit, à cause du sable.
Chỉ thấy một chớp vàng loé bên mắt cá chú. Chú đứng yên một lúc. Chú không kêu.
Chú té xuống dịu dàng như một cành cây. Không một tiếng động nào trên cát 

Alors je me demande: “Que s’est-il passé sur sa planète? Peut-être bien que le mouton à mangé la fleur…”
Tantôt je me dis: “Sûrement non! Le petit prince enferme sa fleur toutes les nuits sous son globe de verre,
et il surveille bien son mouton…”
Alors je suis heureux. Et toutes les étoiles rient doucement.

Tôi tự hỏi việc gì đã xảy ra trên tinh cầu của chú bé. Có thể rằng con cừu đã ăn mất đóa hoa?
Lúc thì tôi tự nhủ “chắc chắn là không, Hoàng tử bé đêm nào cũng nhốt đóa hoa của mình dưới lồng kính,
và chú canh chừng kỷ lưỡng con cừu.”
Thế là tôi sung sứớng. Và mọi tinh tú dịu dàng cười.

* * * * *
* * *

Tôi đã sưu tầm cuốn Le Petit Prince đủ mọi ấn bản, nhưng đây là ấn bản tranh pop-up dễ thương nhất do bạn tôi tặng.

-Un jour, j’ai vu le soleil se coucher quarante-trois fois!
Et un peu plus tard tu ajoutais:
-Tu sais… quand on est tellement triste on aime les couchers de soleil…
– Le jour des quarante-trois fois tu étais donc tellement triste?
Mais le petit prince ne répondit pas.

 

 

 

Ça c’est, pour moi, le plus beau et le plus triste paysage du monde. C’est le même paysage que celui de la page précédente, mais je l’ai dessiné une fois encore pour bien vous le montrer. C’est ici que le petit prince a apparu sur terre, puis disparu.

Regardez attentivement ce paysage afin d’être sûrs de le reconnaître, si vous voyagez un jour en Afrique, dans le désert. Et, s’il vous arrive de passer par là, je vous en supplie, ne vous pressez pas, attendez un peu juste sous l’étoile! Si alors un enfant vient à vous, s’il rit, s’il a des cheveux d’or, s’il ne répond pas quand on l’interroge, vous devinerez bien qui il est. Alors soyez gentils! Ne me laissez pas tellement triste: écrivez-moi vite qu’il est revenu…

Cảnh đó đối với tôi là phong cảnh đẹp nhất và buồn nhất cõi thế gian. Đó cũng là cùng một phong cảnh với trang trước, nhưng tôi vẽ lại nó một lần nữa để chỉ cho bạn nhìn thật rõ. Chính tại đó là nơi hoàng tử bé hiện ra, rồi biến mất.

Bạn hãy chăm chú nhìn phong cảnh ấy đi để có thể tin chắc là sẽ nhận ra được nó, nếu một ngày nào bạn sẽ du lịch sang Phi châu, trong sa mạc. Và nếu bạn có dịp đi ngang qua đó, tôi xin khẩn cầu bạn nhé, xin bạn đừng vội vã qua mau, xin chờ một chút, ở ngay dưới ngôi sao! Nếu lúc đó một đứa bé tới bên bạn, nếu có cười, nếu nó có mái tóc vàng, nếu nó không trả lời lúc người ta hỏi nó, thì bạn sẽ đoán ra nó là ai. Thì xin hãy độ lượng vui lòng chịu khó. Đừng để tôi phải buồn quá thế này: viết thư nhanh cho tôi, nhắn cho tôi biết rằng chú bé đã trở lại…