Vài cảm nghĩ về ISIS – Nguyên Huệ

Nov 23, 2015 (TM)

 

Tấn công khủng bố là một hành động cố sát người vô tội, gieo rắc sợ hãi trong xã hội. Không một giải thích nào có thể biện minh cho những việc làm điên rồ đó, thực tế thời gian những năm gần đây, đa số trường hợp không phải điên rồ, mà một kế hoạch tính toán, được xem như một hành động chiến tranh thực hiện bởi những người Hồi Giáo quá khich trong chiều hướng mở rộng cuộc chiến tại Trung Đông.

Những khủng bố bạo tàn đã có từ lâu ở Trung Đông nhưng chỉ mới xuất hiện ở phương Tây trong vòng 20-30 năm trở lại, nếu nói đơn giản, là những cuộc trả thù của người Hồi Giáo ở thế yếu nhắm vào các nước đang can thiệp vào tình hình chính trị của đất nước họ, thật ra – nhìn xa hơn, đây là một cuộc chiến tranh dành quyền lực, kinh tế của hai dòng Hồi Giáo Sunni và Shiite tại những đất nước ở đó sự kết hợp mạnh mẽ giữa tôn giáo và chính trị đã gây nên những chia rẽ sâu sắc giữa các quốc gia vùng vịnh.

Bắt nguồn từ khi người sáng lập đạo Hồi, nhà tiên tri Muhammad, qua đời năm 632. Người dân các bộ lạc Ả-rập theo Muhammad đã bất đồng về việc ai là người kế thừa quyền lực chính trị lẫn tôn giáo của ông. Phần lớn các tín đồ mà sau này trở thành người Sunni, và ngày nay chiếm 80% số người Hồi giáo, ủng hộ Abu Bakr, người bạn và cũng là cha vợ của nhà tiên tri. Số khác cho rằng thân nhân của Muhammad mới là những người kế vị. Họ khẳng định đó là Ali, người anh họ và cũng là con rể của Muhammad. Những người này được gọi là Shia, một cách viết ngắn gọn của “shiaat Ali”, nghĩa là những người đi theo Ali.

Những người ủng hộ Abu Bakr đã giành chiến thắng, mặc dù Ali cũng đã cai trị một thời gian ngắn với tư cách là lảnh tụ (khalip) đệ tứ, người kế thừa Muhammad. Sự chia rẽ càng rộng hơn khi con trai của Ali là Hussein bị giết tại Karbala (Iraq ngày nay) vào năm 680 bởi đạo quân dưới thời một khalip người Sunni. Giới cai trị Sunni vẫn tiếp tục giữ độc quyền chính trị, trong khi người Shia chỉ chiếm thiểu số. Theo thời gian, tín ngưỡng tôn giáo của hai nhóm bắt đầu phân tách.

Với 1,6 tỷ người Hồi giáo trên thế giới hôm nay đều công nhận rằng Allah là vị Chúa duy nhất và Muhammad là sứ giả. Họ tuân theo nghi thức của Hồi giáo, và có chung thánh kinh là Koran. Nhưng trong khi người Sunni phụ thuộc rất nhiều vào nhà tiên tri và việc thực hành và giáo lý của ông (“Sunna”), thì người Shia cho rằng các thủ lĩnh ayatollah của họ là hiện thân của Chúa trên trái đất. Điều này đã khiến người Sunni buộc tội người Shia thờ dị giáo, trong khi người Shia cho rằng chính chủ nghĩa giáo điều Sunni đã làm hình thành các giáo phái cực đoan như dòng Wahhabi khát máu.

Quan hệ giữa các dòng trở nên suy thoái vào thế kỷ XVI. Khi những người thuộc đế chế Ottoman thuộc dòng Sunni ở Thổ Nhĩ Kỳ gây ra nhiều cuộc chiến tranh với những người Safavid thuộc dòng Shiite, những người Ả-rập bị mắc kẹt giữa hai bên nên đôi lúc buộc phải đứng về một phe nào đó, cuối cùng họ đã giành quyền kiểm soát các vùng lãnh thổ Ả-rập và thắt chặt quyền thống trị của người Sunni. Người Anh nắm quyền tiếp theo ở khu vực Trung Đông đã không làm gì để thay đổi thế cân bằng này. Trong thỏa thuận sau Đại chiến thế giới thứ nhất, họ đã chuyển giao các nhà nước mới được thành lập là Iraq và Bahrain mà cả hai nước này đa số dân là người Shiite, cho các quốc vương là người Sunni.

Đường phân chia người Hồi giáo ở Trung Đông hiện nay đang được vạch ra bởi cả yếu tố chính trị cũng như tôn giáo. “Vùng Shia”, chạy từ Iran tới Syria với chính quyền tổng thống Assad ở Damascus, rồi đến tổ chức chính trị Hezbollah ở Li-băng, nhưng những cuộc cách mạng trong vùng đã làm cho các chính phủ Shia luôn đối đầu với các quốc gia Sunni vùng như Ả-rập Xê-út và Qatar, đây là những nước giàu có đã hỗ trợ tài chính cho các tín đồ dòng Sunni ngay trong các nước vùng Shia. Điều này đã củng cố sự hung hăng của người Sunni và khiến người Shia cảm thấy bị đe dọa nhiều hơn so với bình thường. Mặc dù vậy, trong hầu hết các trường hợp, các thành viên của hai giáo phái vẫn sống hòa hợp với nhau.

Căng thẳng giữa hai cộng đồng người Hồi giáo Sunni và Shiite là một trong những nguyên nhân lớn nhất làm cho Trung Đông không bình yên trong nhiều thập kỷ qua. Tuy nhiên, nguyên nhân xung đột giữa hai dòng không phải chỉ là tôn giáo mà một nguyên nhân không kém phần quan trọng là mâu thuẫn về quyền lực và kinh tế. Sự căng thẳng hiện nay bắt nguồn từ cuộc Cách mạng Hồi giáo Iran vào năm 1979 và cuộc chiến tranh Iraq năm 2003, trong đó có sự can thiệp của Hoa Kỳ và các nước phương Tây. Iran là quốc gia duy nhất mà người Shiite nắm quyền lực, cuộc Cách mạng Hồi giáo Iran đã làm thay đổi bản đồ chính trị Trung Đông. Iran muốn tạo một làn song cách mạng Hồi giáo của người Shiite sang các quốc gia trong khu vực làm cho các quốc gia ở khu vực này lo sợ đảo lộn trật tự chính trị vốn có. Sự lo sợ tiếp tục gia tăng khi chính quyền do người Shiite chiếm đa số được thành lập tại Iraq sau cuộc chiến năm 2003 với sự hổ trợ của Hoa kỳ. Sự kiện này làm rung động sự nắm quyền từ lâu đời của các nhà lãnh đạo người Sunni tại Trung Đông.

Từ những lo sợ dòng Shiite sẽ dần chiếm ưu thế về quyền lực và kinh tế khu vực, năm 2003, một nhóm nhỏ rất tinh nhuệ của những người Hồi Giáo dòng Sunni hình thành tổ chức al-Qaeda ở Iraq (al-Qaeda in Iraq – AQI) nhằm chống lại cộng đồng Hồi Giáo dòng Shia đang nắm chinh quyền tai Iraq do Hoa Kỳ và các nước phương Tây yểm trợ, lần lần các cuộc tấn công khủng bố sau đó đã nhắm luôn vào Hoa kỳ và đồng minh, tổ chức này càng ngày càng chứng tỏ sự tàn bạo và khát máu còn hơn Al Qaeda.

Năm 2007 sau cái chết của nhân vật sáng lập ra tổ chức, AQI được đổi thành Nhà nước Hồi Giáo Iraq (Islamic State in Iraq – ISI). Mặc dầu mang tên Nhà nước Hồi Giáo nhưng tổ chức này cũng chỉ là một nhóm khủng bố phân tán nhỏ cho đến năm 2011 ISI chỉ có căn cứ trong sa mạc của Iraq và hoạt động rất khó khăn.

Năm 2011, tại Syria, chính phủ của tổng thống Al Assad thuộc dòng Hồi Giáo Shia lảnh đạo một đất nước với 75% dân Hồi Giáo Sunni, xuất phát từ các cuộc chống phong trào đòi dân chủ của chính phủ, cuộc nội chiến tại Syria đã nổ ra và đã lôi kéo người Sunni tham chiến chống lại người Shiite. Từ cơ hội này ISI đã thâm nhập vào Syria và tự xưng tên Nhà nước Hồi Giáo ở Iraq và Syria (Islamic State in Iraq and Syria – ISIS) với mục tiêu thành lập một vương quốc Hồi giáo do người Sunni đứng đầu.

Chính ISIS là tổ chức khủng bố được nói đến nhiều thời gian gần đây do những cuộc tấn công đẫm máu nhằm vào thường dân vô tội, đứng đầu tổ chức này là Abu-Bakr al-Baghdadi hay còn gọi là Abu Dua (43 tuổi) có tên thật là Awwad Ibrahim Ali al-Badri al-Samarrai. Abu Dua đã tốt nghiệp Đại học Baghdad và có tên trong danh sách khủng bố của Liên Hợp Quốc từ năm 2011. Chủ trương của ISIS với những người chống đối là: “ISIS hay là chết!”. Điều quan trọng nhất khiến ISIS trở nên vô cùng nguy hiểm chính là việc tổ chức này không chỉ đơn giản là một nhóm khủng bố thánh chiến với tham vọng toàn cầu như Al-Qaida. ISIS không đánh rồi rút. ISIS đánh và lập nên nhà nước của riêng mình. Việc xuất hiện một “quốc gia khủng bố” jihadist state là không dự đoán trước được, và điều bất ngờ nhất khi nhận thấy ISIS sở hữu một bộ máy công quyền và dân sự khá hoàn chỉnh gồm tòa án, lực lượng cảnh sát, trường học, và các tổ chức từ thiện, từ đó ISIS nhận được sự ủng hộ của một phần dân chúng dòng Hồi Sunni khi tạo được sự yên ổn nhất định. Sự cực đoan tôn giáo của ISIS ít nhất cũng thể hiện được sự công bằng, điều mà chính quyền độc tài tham nhũng không làm được.

Năm 2014, ISIS lại được đổi thành Nhà nước Caliphate Hồi Giáo (State of the Islamic Caliphate – SIC) qua đó thể hiện tham vọng cai trị mọi tín đồ Hồi Giáo toàn thế giới, họ đang muốn định hình một thực thể địa lý, buộc các quốc gia khác điều chỉnh cách hành xử và quan hệ với họ.

Liệu một Nhà Nước Hồi Giáo có khả năng tồn tại trên bản đồ địa lý ?

Một tổ chức khủng bố, có thể gây nhiều bất ổn và thiệt hại, nhưng chỉ có thể duy trì, tồn tại bằng hoạt động phân tán mà thôi. Tổng Thư Ký Liên Hiệp Quốc Ban Ki-Moon đã nói IS “không phải nhà nước và cũng chẳng phải Hồi Giáo” (“Non-Islamic Non-State”) là câu trả lời xác đáng.

Chắc chắn, những hành động của phương Tây ở Trung Đông không thể giúp biện minh cho những khủng bố Hồi giáo gần đây, nhưng người phương Tây phải biết rằng những việc làm của họ đã góp phần tạo nên mặt trận đó.

Để kết thúc khủng bố Hồi giáo cực đoan, chúng ta cần phải kết thúc cuộc chiến giành quyền kiểm soát của phương Tây ở Trung Đông. Đã đến lúc phương Tây nhìn nhận Thế giới Ả-rập được tự quản trị và lựa chọn con đường cho riêng mình. An ninh và thịnh vượng của họ cũng chính là của phương Tây vậy.

Nguyên Huệ – 22 Nov 2015

Leave a Reply