Walk with me – Hãy đi cùng tôi: Hành trình cùng Thích Nhất Hạnh – Tống Mai

May 12, 2018 (TM)

I know what it is to get angry.  And I know the pleasure of being praised.  I am often on the verge of tears or laughters. But beneath all of these emotions, what else is there? How can I touch it? If there isn’t anything, why would I be so certain that there is? (Mình chỉ là một cái gì không thực là có, không thực là không. có những lúc tôi trẻ con quá … vẫn biết giận dỗi, vẫn thích được ngợi khen, vẫn sẵn sàng khóc cười. Nhưng ở dưới đáy những cái đó, còn có cái gì nữa nhỉ? Có hay không? Nếu có tại sao lôi nó lên không được? Nếu không sao ta cứ đinh ninh rằng có?)

When icy winter comes, it is unforgiving to all things young, tender, and insecure. One must grow beyond youthful uncertainty to survive. Maturity and determination are necessary. Seeing the courageous, solid way that trees prepare for winter helps me appreciate the lessons I’ve learned.  (Một mùa Đông băng giá sẽ tới và không thể dung tha những gì non nớt, bé bỏng và phù hoa. Phải vượt qua những giai đoạn còn non nớt bé bỏng phù hoa đi để mà chịu đựng. Phải già dặn, phải cô độc, phải sẵn sàng nghiến răng mà chịu đựng. Nhìn những hàng cây trụi lá đứng đợi chờ một cách anh dũng và bền bỉ mùa Đông sẽ tới, tôi cảm nhận được tất cả ý nghĩa của bài học về sự chuẩn bị chịu đựng.)

Đó là những đoạn mở đầu cho cuốn phim tài liệu “Walk With Me” bằng giọng nói rất ấm, chậm và trầm của Benedict Cumberbatch. Cảm xúc tràn ngập bởi vì tôi nhận ra đó là những đoạn quen thuộc trong “Fragrant Palm Leaves” – “Nẻo Về Của Ý” của Thích Nhất Hạnh, cuốn sách nhỏ  gối đầu đến thuộc lòng thuở còn học trò ở Huế.  Những câu mở đầu dẫn đến chánh niệm. Dưới những cái “khóc” và “cười” còn cái gì khác nữa không?

Một sự mở đầu đằm thắm mô tả thế giới tĩnh lặng của cộng đồng tăng ni thực hành chánh niệm với Thầy Thích Nhất Hạnh ở thiền viện Làng Mai (Village des Pruniers – Plum Village) trong một vùng quê nước Pháp, nơi mọi tư tưởng và ngôn ngữ hướng về yêu thương và chuyển hóa bình yên. Thước phim do Marc J. Francis và Max Pugh thực hiện trong ba năm là góp nhặt những mảnh nhỏ của đời sống tu viện và những đề tài về yêu thương, cô đơn, đau khổ và về sự chết.  Tôi chưa có cơ hội đến Làng Mai, nhủ lòng thế nào cũng phải đến cái Phương Bối Am thứ hai này.

Tôi nhận ra những khuôn mặt quen thuộc của Làng Mai trong phim: Brother Pháp Lưu, Sister Chân Không, Sister Chân Diệu Nghiêm… và nhiều nữa bởi vì họ có đến Washington DC 5 năm trước trong buổi retreat hướng dẫn về “mindfulness meditation” cho sở làm của tôi. Đây là những gì tôi viết hồi đó: Đáng nhớ nhất khi thầy Nhất Hạnh dẫn nhân viên tham dự hơn 500 người trong một cuộc thiền hành rất chậm giữa đường phố của DC trong im lặng, giữa giao thông mắc cửi của giờ trưa, khi cảnh sát DC phải chận đường và xe cộ lại để cho đoàn người đi qua. Ông đưa chúng tôi đến công viên gần Vietnam Memorial rồi cho tất cả ngồi xuống yên lặng không một lời, rồi dẫn chúng tôi về lại sở cũng không một lời. Một điều tôi cảm thấy rất rõ sau đó là tại sao khi đi giữa thành phố, giữa một đám đông như thế, mà mình không nghe một âm thanh gì xung quanh, sao không nghe một tiếng động nào của luồng xe đang ngang dọc trên đường, sao không nghe cái huyên náo khó chịu mà hàng ngày chỉ cần bước ra đường giờ trưa là chạm phải. Thì ra cái yên ổn khi đầu óc được tập trung có khả năng đẩy những xao động chung quanh ra khỏi tâm trí mình. Cái yên ổn này có thể làm mềm được một con thú, it can tame the most fierce beast (Thích Nhất Hạnh at the World Bank – Mindfulness Meditation)

Có nhiều khoảng lặng trong phim, rất nhiều, nhưng thỉnh thoảng giọng nói chậm rãi của Cumberbatch cất lên đọc những câu trong cuốn “Fragrant Palm Leaves” làm nao lòng.  Tôi trích dưới đây những câu đó và kèm thêm tiếng Việt trong “Nẻo Về Của Ý.”  Ôi, magic,  một mái hiên trú mưa hiền lành, mãnh lực xóa tan đi những bất an bên trong.

All that will remain is a deeply rooted peace !

Tống Mai
May 12, 2018

 

Walk with me
Directors: Marc J. Francis & Max Pugh
Narrated by: Benedict Cumberbatch

www.youtube.com/watch?time_continue=8&v=ne7-wnnWqFY

 

Làng Mai- Plum Village – Village des Pruniers.  Photo Courtesy of Langmai.org

 

Những câu trích từ “Fragrant Palm Leaves” đọc bởi Benedict Cumberbatch trong” Walk With Me”, cùng bản tiếng Việt trong “Nẻo Về Của Ý”
Quotes from “Fragrant Palm Leaves”, a journal of Thích Nhất Hạnh from 1962 to 1964, narrated by Benedict Cumberbatch in “Walk With Me”

I know what it is to get angry.  And I know the pleasure of being praised.  I am often on the verge of tears or laughters. But beneath all of these emotions, what else is there? How can I touch it? If there isn’t anything, why would I be so certain that there is?

Mình chỉ là một cái gì không thực là có, không thực là không. có những lúc tôi trẻ con quá … vẫn biết giận dỗi, vẫn thích được ngợi khen, vẫn sẵn sàng khóc cười. Nhưng ở dưới đáy những cái đó, còn có cái gì nữa nhỉ? Có hay không? Nếu có tại sao lôi nó lên không được? Nếu không sao ta cứ đinh ninh rằng có?

* * *

When icy winter comes, it is unforgiving to all things young, tender, and insecure. One must grow beyond youthful uncertainty to survive. Maturity and determination are necessary. Seeing the courageous, solid way that trees prepare for winter helps me appreciate the lessons I’ve learned.

Tôi thấy như là cây cối cũng ngang hàng với những sinh vật có linh hồn, có hiểu biết, có lo lắng, có chuẩn bị. Lá rụng dần, rụng dần cho đến khi cành hoàn toàn trơ trụi. Mới ngày nào đây tàn lá xanh của chúng làm tươi cả một vùng và che lấp những dãy nhà phía sau chúng: bây giờ chúng đứng trơ trụi và khổ hạnh sẵn sàng chờ đợi và chịu đựng một mùa Đông băng giá dài đặc sẽ đến. Những chiếc cành xương xẩu của chúng in rõ trên nền trời xám, nền trời mà trong suốt mùa Hạ đã hoàn toàn bị che lấp sau tàn lá xanh. Một mùa Đông băng giá sẽ tới và không thể dung tha những gì non nớt, bé bỏng và phù hoa. Phải vượt qua những giai đoạn còn non nớt bé bỏng phù hoa đi để mà chịu đựng. Phải già dặn, phải cô độc, phải sẵn sàng nghiến răng mà chịu đựng. Nhìn những hàng cây trụi lá đứng đợi chờ một cách anh dũng và bền bỉ mùa Đông sẽ tới, tôi cảm nhận được tất cả ý nghĩa của bài học về sự chuẩn bị chịu đựng.

* * *

At first it seemed like a passing cloud. But after several hours, I began to feel my body turning to smoke and floating away. I became a faint wisp of a cloud. I had always thought of myself as a solid entity and suddenly I saw that I am not solid at all. I saw that the entity I had taken to be me was really a fabrication.
My true nature, I realised, was much more real. Both uglier and more beautiful than I could ever have imagined.

Trong mùa thu vừa qua, tôi cũng có trải qua một cơn khủng hoảng nội tâm như thế. Đó là vào ngày mồng một tháng mười dương lịch. Sự việc xảy ra đến một cách đơn giản. Và giông bão ban đầu tưởng như chỉ là một cái ráng trời. Năm sáu giờ đồng hồ sau khi sự việc xẩy ra, tôi vẫn chưa thấy gì rõ rệt. Chỉ thấy bản thể của tôi hình như bốc khói bay đi mất, và ở chỗ thay vì có tôi, chỉ còn có một đám mây mù loang loãng ở lại. Tôi thấy rằng từ lâu tôi tưởng tôi là một cái gì có thiệt, nhưng bây giờ thì tôi thấy tôi không là một cái gì hết.

Cố nhiên đó không phải là một suy tưởng triết học, cũng không phải là một trạng thái chứng ngộ của thiền định. Đó chỉ là một cảm tưởng tầm thường, rất thường. Cảm tưởng ấy là cái hình dáng và bản chất mà tôi tưởng là tôi, mà Nguyên Hưng tưởng là tôi, vốn là một điều được bịa đặt ra. Thực chất của tôi hư vô hơn thế nhiều mà cũng hiện thực hơn thế nhiều. Nó xấu xí hơn thế nhiều mà cũng đẹp đẽ hơn thế nhiều. Nó vừa không vừa lại có.

* * *

Friends want you to appear in the familiar form they know, but that is impossible. How could we continue to live if we were changeless? To live, we must die every instant. We must perish again and again in the storms that make life possible.

Mọi người muốn tôi nguyên vẹn như chú bé ngày xưa. Làm sao mà có thể như thế được, Nguyên Hưng. Làm sao tôi có thể vừa sống vừa không sống như thế được. Sống nghĩa là phải chết, chết trong từng giây từng phút, chết trong cơn bão tố để làm điều kiện cho sự sống phát sinh mãi mãi hoài hoài.

* * *

I became a battlefield and I couldn’t know until the storm was over if I would survive; not in the sense of my physical life but in the deepest sense of my core self. I experienced destruction upon destruction and felt a tremendous longing for the presence of those I love even though I knew that if they were present. I would have to chase them away, or run away myself. When the storm finally passed, layers of inner mortar lay crumbled.  On the now-deserted battlefield a few sunbeams peeked through the horizon, too weak to offer any warmth to my weary soul. I was full of wounds yet experienced an almost thrilling sense of aloneness. No one would recognise me in my new manifestation. No one close to me would know it was I.

Còn tôi thì thành một bãi chiến trường. Ra khỏi cơn bão tố thì mới biết còn hay mất. Còn hay mất đây không phải chỉ cho sinh mệnh – còn hay mất đây chỉ cho một cái gì quan trọng hơn sinh mệnh, đó là cái ta, cái ta trước giờ bão tố. Lúc đó tôi cảm thấy tôi rất cần những người thương yêu nhưng tôi cũng biết rằng nếu có mặt họ trong những lúc đó thì tôi lại càng cô đơn hơn, càng đau khổ hơn. Có lẽ tôi phải đánh đuổi họ, hoặc là tôi trốn chạy họ, nghĩa là tôi phải đánh đuổi tôi.  Khi bão tố đã gây xong tan nát, khi những lớp vô hồ rã xuống thì quanh cảnh cũ cũng vừa tan. Trong hoang vắng có một vài tia nắng xuất hiện từ chân trời xa rọi tới. Những tia nắng đó đã không sưởi ấm được cảnh tượng chút nào mà còn làm tăng thêm tính chất cô đơn và hoang tàn của mặt đất. Tôi xuất hiện trầm lặng, mình mang đầy thương tích và rất cô đơn, một thứ cô đơn tuy có sức mạnh nhưng vẫn là cô đơn. Trong hình thể mới, tôi biết Nguyên Hưng không nhìn ra được tôi. Và những người tôi nghĩ là thân yêu cũng không nhìn ra được tôi.

* * *

Mountains and rivers, Earth and Sun all lie within the heart of consciousness. When that realisation arises, time and space dissolve. Cause and effect, birth and death all vanish. Though I dwell a hundred thousand light years from a star, I can cross that distance in a flash.

Và ngoài kia, núi sông, trời đất, những ngôi sao lớn nhất, và thực hữu, và mặt trời của tôi cũng chỉ nằm trong lòng nhận thức. Đột nhiên thời gian và khoảng cách tự nhiên tiêu diệt, tan biến. Đột nhiên năng và sở tan biến. Đột nhiên diệt và sinh tan biến. Dù em có xa cách vạn muôn do tuần ấy cũng được nối liền trong một lân hư trần. Dù cho bách thiên vạn kiếp thì bách thiên vạn kiếp ấy cũng trở về nối liền với hiện tại trong một sát na.

* * *

I knew early on that finding truth is not the same as finding happiness. You aspire to see the truth, but once you have seen it, you cannot avoid suffering. Otherwise, you’ve seen nothing at all.

Ngày xưa tôi viết trong nhật ký; dù sự thực có tiêu hủy anh, anh cũng phải bám víu vào sự thực. Như thế là tôi đã biết rất sớm rằng tìm thấy sự thực không phải là tìm thấy hạnh phúc. Anh ao ước trông thấy nó, nhưng hễ trông thấy nó rồi là anh không thể không khổ đau. Thà rằng anh không thấy gì hết, thà rằng anh chịu sự điều khiển của một người độc đoán của một người hay một đám người khác. Mỗi người đều tự xét mình và xét đoán kẻ khác bằng những nhận thức và những tiêu chuẩn vốn không phải là của mình. Đó chỉ là những gì tạo ra do ước lệ do truyền thống. Đó là những thước đo mà con người chung quanh, ở trật tự hiện htời của xã hội mà mọi người đang phải chấp nhận. Nguyên Hưng cho cái này là xấu, cái kia là tốt, cái này là thiện, cái kia là bất thiện, cái này là chân, cái kia là ngụy. Nhưng mà những tiêu chuẩn để đoán định ấy vốn không phải là của Nguyên Hưng. Nguyên Hưng đi mượn thước đo. Những cái thước đi mượn không bao giờ có thể gọi là chân lý cả. Chân lý không thể đi mượn, chân lý chỉ có thể thực chứng. Chân lý là trái của thực nghiệm tâm linh, của khổ đau, của sự xúc tiếp giữa tâm linh và thực tại, thực tại hôm nay cũng như thực tại muôn đời. May mắn lắm, hoặc rủi ro lắm con người mới bắt được nó.

* * *

At that moment I felt perfectly at peace. Not one sad or anxious thought entered my mind. Ideas of past, present and future dissolved, and I was standing at the luminous threshold of a reality that transcends time, space and action. I arose and sat in meditation the rest of the night. All that remained was a deeply-rooted peace. I sat like a mountain and I smiled.

Tâm trạng tôi lúc đó bình tĩnh một cách rất lạ; tôi không hề có một ý niệm xót xa, lo lắng hay đau buồn nào. , tôi thấy tôi đứng thấp thoáng ở cửa ngõ của một thứ hiện tại thoát ly thời gian, thoát ly mọi sự chuyển động.

Tôi chỗi dậy và ngồi trong tư thế tham thiền suốt một đêm đó. Mưa như thác đổ trong tâm hồn tôi. Mưa như xối chảy. Những giọt nước to, những dòng suối nhỏ tuôn ào ạt vừa gột rửa vừa vỗ về vừa thấm nhuần, vừa nuôi dưỡng. Không còn gì hết, chỉ có sự vững chãi an tĩnh. Tôi ngồi như một trái núi đá, và miệng tôi mĩm cười

 

 

 

 

 

 

3 thoughts on “Walk with me – Hãy đi cùng tôi: Hành trình cùng Thích Nhất Hạnh – Tống Mai

  1. “Mặt trái đất sở dĩ đầy tràn cát bụi, là vì chúng ta chỉ nhìn xuống cát bụi. Không, tôi không muốn rời bỏ chốn này để đi về cực lạc hay thiên đường. Quê hương của tôi là đây, ngay trên mặt đất.” Chỉ cần ngẫng đầu nhìn lên là tôi trông thấy trăng sao của đêm rằm, của tâm linh. Chính vì được ở đây, vì được dứng đây nên tôi mới thấy được như thế. Điều quan yếu không phải là từ giã, chối bỏ, trốn tránh. Điều quan yếu là nhận thức ra rằng hễ mắt ta mở thì ta trông thấy… Cảnh giới niết bàn quyết định có đủ những thứ cây như cây bàng, cây cau, cây khế, cây chanh, cây bưởi. Tôi thấy như thế.”

    (NVCY)

  2. Chị Mai ơi !
    L đã đi hai lần đến Thái Lan nhưng không vào thành phố .
    Vô khóa thiền 20 ngày rồi 30 ngày , lại về ! L cũng không thích chốn phồn hoa , nếu có dịp được đi đâu khác thì cũng đi để biết thôi ! Thế nhưng L lại mơ ước được đến Làng Mai ở Pháp . Môn thiền học L may mắn được tham dự , từ đó như tìm lại được chính mình ; Nhìn lại bao năm qua đi thật lãng phí và u mê trong dòng đời nghiệt ngã …
    Thiền định ! Mình học được cách lôi lên cái chi đó đang nằm sâu lâu ngày trong thân phận , rồi khi bắt nắm được cách giữ : Mình là đó chứ không phải cái bề nổi bấy lâu ….
    Ôi ! Hóa ra kiếp làm người nó nhẹ nhàng , thanh thản đầy thú vị biết bao ! Vậy thì hà cớ chi mà muôn người cứ đuổi hình bắt bóng trong từng cuộc chơi ? Để rồi tiếng than , khóc , rên rỉ ….đến não lòng !!! Có cười cũng cười ra nước mắt mà thôi !
    Từ đó…L lắng nghe được những cảm giác hạnh phúc quanh mình . Bao tâm trạng nặng nề trong quá khứ dễ dàng trôi đi như rác rưởi trên mặt nước của một dòng chảy không ngừng .
    Còn lại những điều thú vị rất tự nhiên trong cuộc sống đời thường ! Thiết nghĩ : Đó là điều mong đợi trong mỗi con người để sống thanh thản hơn ! Nhẹ nhàng hơn ….
    Rứa đó chị !
    Chúc chị bình an !
    LT.

  3. “Có một lần tôi ngồi ở nhà một người bạn tôi trông thấy một cảnh tượng mà nhìn ngắm mãi không biết chán. Trời mưa lớn. Bên kia đường. Đối diện với chỗ tôi đang ngồi là một tiệm bán chạp phô lụp xụp. Trong tiệm treo đầy những guốc giây thừng, dây kẽm, song chảo, và bày biện một ngàn thứ lặt vặt khác như nước mắm, đèn cầy, tương kẹo đậu phọng, vân vân… vì vậy tiệm tối om. Lại thêm trời mưa to nữa.

    Tôi thấy một đứa bé chừng sáu tuổi đang ngồi ăn cơm một mình trước cửa tiệm ngay chỗ bậc cửa ra vào, gần sát giọt nước trên mái chảy xuống. Đứa bé ngồi trên một chiếc đòn thấp. Nó ở trần và chỉ mặc một một chiếc quần cụt. Thân hình đứa bé đen nám, có lẽ tại nó hay chạy chơi ngoài nắng quá. Tay trái nâng một bát cơm, tay phải thì cầm đũa. Nó ăn rất dè dặt, mắt hết ngước nhìn những giọt nước rơi từ mái tôn theo những chiếc bong bóng trước sân. Tôi ngồi cách nó chừng mười thước, nhưng tôi có thể biết được đứa bé đang ăn cơm với trứng vịt chan nước mắm. Những miếng trứng vịt nhỏ xíu chôn dưới đáy bát. Nó lấy đũa moi lên và ăn từng miếng cơm một cách dè xẻn. Vừa ăn nó vừa ngắm mưa một cách thích thú vô cùng và cũng bình tĩnh vô cùng. Tôi ngắm nhìn nó và theo dõi nó trong từng cử chỉ từng cách nhìn. Thân hình nó có vẻ rắn chắc, mạnh khỏe. Ngắm nó tôi thấy sự an lạc. Có lẽ cái chữ le bien-être của tiếp Pháp theo nghĩa chính xác nhất là dùng vào đấy thì rất đúng. Và rất hay nữa. Tôi thấy tim nó đập điều hòa. Phổi nó, dạ dày nó, ruột nó, gan nó, các hạch tiết tuyến của nó làm việc điều hòa. Cái gì cũng thông suốt, cái gì cũng không bị trục trặc. Giả dụ nó bị nhức răng thì cái diện mạo của nó sẽ nhăn nhó, sẽ khó chịu, nó không thể nào an nhiên hạnh phúc như thế kia được. Tôi ngắm nó như ngắm một sự toàn bích, như ngắm một bông hoa, như ngắm một cảnh bình minh. Và tôi chợt thấy chân như và niết bàn hiện hữu. Tôi bị thâu hút vào hình bóng đó và an nhiên trầm tĩnh ngắm nhìn đứa bé như biểu hiện của pháp thân, của niết bàn, của sự an lạc. Tôi thấy sự an lạc đó nơi cách nhìn, mỗi cái và cơm, mỗi cái ngước mắt. Tôi biết chắc rằng lúc đó nó không có ý thức phân biệt rằng nó thuộc giai cấp nghèo, nó không thấy cái quần cụt đen đúa của nó là xấu xí so với quần áo sang trọng của những đứa trẻ khác, rằng chân nó không có giày đẹp, rằng ghế nó ngồi là một cái đòn khập khểnh nghèo nàn. Không không phân biệt, nó không tủi thân, nó không ham muốn. Mà nó sung sướng hoàn toàn, an lạc hoàn toàn. Chỉ nhìn nó, tôi cũng thấy an lạc tràn ngập cả bản thể. Lúc đó có mấy cái bóng đi qua đường, mầu tím mầu đỏ. Tôi thấy nó ngước lên nhìn một một chút – tôi theo dõi nó rất tỷ mĩ – rồi lại đưa mắt trở về với đám bọt nước trước sân, miệng vẫn nhai và cái đầu gục gặc có vẻ thích chí lắm. Tôi biết nó không mảy may chú ý về những người vừa đi qua đường mà tôi biết chắc là hai người thiếu nữ mang dù, vài tôi thoáng thấy những cái áo màu tím màu đỏ. Và chắc chắn cũng vì những cái màu đó, những cái màu chói lọi đó, mà nó ngước mắt lên mà thôi. Mặt nó không lộ một tí thay đổi nào khi nhìn lên.

    Bỗng tôi thấy nó đưa mắt về phía đầu đường và miệng nó nở một nụ cười rạng rỡ. Nó hoàn toàn bị thu hút bởi cái cảnh tượng đầu đường. Thấy rõ sự sung sướng cực độ biểu lộ trên mặt nó, tôi cũng nhìn về đầu đường. Tôi thấy có hai đứa trẻ đẩy một chiếc xe mây có bốn bánh gỗ đi lại, trên xe có em bé ngồi. Tất cả đều ở truồng. Và cả ba đứa nô đùa thích thú trong mưa. Những chiếc bánh xe gỗ lăn mau, thỉnh thoảng gặp những vũng nước trên đường bắn tung tóe ra hai bên. Tôi nhìn trở lại đứa bé đang ăn cơm. Nó ngừng hẳn công việc ăn và theo dõi trò chơi của ba đứa trẻ ngoài đường. Hai mắt sáng như sao. Tôi không biết hai mắt của tôi có phản chiếu hai mắt của nó không, nhưng có một điều tôi biết rõ là lúc đó tôi cũng sung sướng cực kỳ. Có lẽ là không sung sướng bằng nó, cũng có thể là tôi sung sướng hơn nó, hơn ở chỗ tôi biết sung sướng.”

    (NVCY – Thích Nhất Hạnh)

Leave a Reply