Đoạn cuối của Le Silence de la mer – Im lặng của biển cả – Tống Mai

May 26, 2017 (TM)

 

Le Silence de la mer – Vercors.

 

Im lặng lại rơi xuống một lần nữa. Một lần nữa, nhưng lần này – tăm tối và ngột ngạt vô cùng ! Hiển nhiên, sự im lặng trước kia, ẩn dưới mặt nước hiền hòa, là những con thú vùng vẫy – là sức sống mãnh liệt, là khao khát, là ý tưởng được phóng thích không kềm chế. Nhưng dưới sự im lặng của ngay giây phút này,  ah! là cả một sự che đậy khủng khiếp …
-Tôi đã đạt được những gì mình yêu cầu, anh ta nói tự nhiên. Tôi xin thuyên chuyển ra chiến tuyến và đã được chấp thuận, ngày mai tôi sẽ lên đường.
Tôi ngỡ trên môi anh thấp thoáng một nụ cười khi anh nói tiếp:
– Để vào địa ngục.
Anh chỉ tay về phương Đông, hướng những cánh đồng mênh mông nơi mùa ngô kế tiếp sẽ được phân bón bằng xác người.
Tôi nghĩ, “Thì ra hắn ta đành cam chịu, hắn chỉ biết có chừng ấy thôi sao, họ đầu hàng hết, ngay cả người đàn ông này cũng thế ….”
Lúc đó, sắc mặt của cháu tôi làm tôi đau nhói, sắc mặt xanh xao màu mặt trăng, môi tái lại như vành miệng của một chiếc bình ngọc bích trắng đục bị bể, méo mó không khác gì những nét vẽ bi thương trên chiếc mặt nạ Hy Lạp.  Và tôi thấy, trên nếp trán và chân tóc, không phải rỉ ra, mà là nẩy ra – vâng, nẩy ra – những hạt mồ hôi.
Tôi không biết Werner von Ebrennac có thấy không. Mắt cô, đôi mắt trẻ trung, như thuyền neo bờ bằng một sợi dây rất căng, rất cứng, đến nỗi không ai dám di chuyển ngón tay giữa cặp mắt đó. Ebrennac, một tay nắm đấm cửa, một tay bám vào khung, mắt chăm chăm không nhúc nhích,  từ từ kéo cánh cửa về phía mình.  Anh nói – giọng trống rỗng một cách kỳ lạ:
– Chúc ngủ ngon
Tôi tưởng anh ấy sẽ đóng cửa và rời đi. Nhưng không. Anh nhìn cháu tôi. Anh nhìn cô. Anh nói – giọng thì thầm:
– Tạm biệt.
Không nhúc nhích. Anh vẫn đứng yên đấy, gần như bất động, khuôn mặt bất động và căng thẳng, ánh mắt càng bất động và căng thẳng hơn gắn vào đôi mắt mở lớn tái tê của cháu tôi.  Lâu lắm, lâu lắm – không biết bao lâu nữa – lê thê cho đến cuối cùng cô mấp máy đôi môi. Mắt Werner sáng lên.
Và tôi nghe:
– Tạm biệt.
Phải chăm chú lắm mới nghe được mấy tiếng này, nhưng cuối cùng tôi nghe được. Von Ebrennac chắc cũng nghe được, anh thẳng người lên, cả khuôn mặt và cơ thể như đang lịm vào giấc ngủ bình yên.
Rồi anh mỉm miệng, để lại cho tôi hình ảnh cuối cùng của một nụ cười.  Cánh cửa khép lại và bước chân xa dần đến cuối nhà.
Hôm sau, khi tôi xuống dùng sữa buổi sáng thì anh đã ra đi. Cháu tôi chuẩn bị điểm tâm như mọi ngày. Nó dọn thức ăn cho tôi trong im lặng. Hai ông cháu ăn trong im lặng. Ngoài kia ánh mặt trời chiếu yếu ớt qua màn sương. Dường như lạnh lắm.

(Dịch từ tái bản 2002 Le Silence de la mer  – Tống Mai)

* * *

Đó là đoạn cuối của cuốn sách Le Silence de la mer của Vercors (Jean Bruller). Phải mất một hồi tôi mới dịch xong , tiếng Pháp của tôi đã rỉ sét. Nhưng sao chỉ dịch đoạn cuối của một cuốn truyện thương đến nằm lòng, đọc không biết bao nhiêu lần?  Bởi vì đoạn này ám ảnh tôi nhất, cả một sự mãnh liệt cô đọng trong khung cảnh cuối cùng này,  phơi bày mối tình câm lặng khi người con gái chỉ thốt ra được một tiếng duy nhất, đầu tiên và cuối cùng cho người mình yêu: Adieu.  Thế rồi người đàn ông quay đi, và truyện chấm dứt với ánh mặt trời xanh xao yếu ớt qua màn sương mỏng lạnh lòng người ở lại … bỏ tôi sững sờ treo tức tưởi trên một trái tim tan nát.  Tôi nhớ có người hỏi có cuốn sách, hay cuốn phim nào hay nhất để mách cho đọc hay xem không.  Tôi rất muốn nói đến Le Silence de la mer nhưng ai mà chẳng đọc rồi cuốn sách cổ điển đã từng là kinh điển của phong trào Resistance của Pháp thời Đức quốc xã này.  Trong đống sách Pháp cũ xưa của mình, thì Le Silence de la mer được tôi đọc đi đọc lại nhiều nhất cùng với La Porte étroite đến thuộc lòng. Vercors viết Le Silence tuyệt vời, viết như thơ.

Nơi đây tôi sẽ không màng gì đến lý tưởng, ý thức hệ quốc gia, dân tộc gì cả, tôi chỉ muốn nói đến một thứ tình yêu bạc mệnh giữa hai người vì lý tưởng tổ quốc mà hy sinh điều làm con người trở nên người nhất: tình yêu.

Người đàn ông trong truyện là một sĩ quan Đức đến ngụ tại nhà của một người Pháp lớn tuổi đang sống với cháu gái của mình ở vùng phụ cận Paris thời Đức quốc xã chiếm đóng Pháp trong thế chiến thứ hai. Để phản đối sự “xâm lăng” này, hai ông cháu đáp lại bằng thái độ im lặng hoàn toàn đến bất nhẫn đối với Werner, viên sĩ quan Đức. Suốt sáu tháng sống trong nhà, Werner von Ebrennac thường xuống phòng khách của hai ông cháu để làm thân.  Im lặng, một tình trạng vắng âm thanh, một sự cảm thông giữa những tâm tư không thoát ra được bằng lời …. Và như thế, đêm đêm, người sĩ quan xuống phòng khách, đến bên lò sưởi hơ tay và … độc thoại, có khi chỉ về thời tiết, có khi về thời thơ ấu của mình, có khi về văn chương, sách nhạc, chính trị.  Nhưng hai ông cháu vẫn ngồi lặng thinh, không một lời đáp lại.  Ngày lại ngày, những buổi tối bên lò sưởi, người đàn ông già đọc sách, người con gái ngồi may hay đan áo, người sĩ quan khẽ khàng bước xuống phòng, cất tiếng chào rồi bắt đầu cuộc độc thoại của mình,  rồi rút về phòng sau khi chúc hai ông cháu ngủ ngon. Ta biết được chàng là một nhạc sĩ dương cầm, soạn nhạc, đọc nhiều sách Pháp, yêu nước Pháp, mơ đến ngày thái hòa giữa hai quốc gia Đức Pháp.  Có một lần sau bao đêm độc thoại mà không nhận được mảy may một lời hay một cử chỉ đáp lại của hai ông cháu, người sĩ quan bộc lộ tình cảm khao khát của mình đối với cô gái qua câu chuyện La Belle et la bête Người Đẹp và Ác Thú.

Đó là truyện trong sách, suốt cuốn sách là một phòng khách, có người đàn ông ngồi trên ghế bành bên lò sưởi, đối diện là người cháu gái có gương mặt nghiêm nghị, thinh lặng, lạnh lẽo bất động, mãi mê may vá hay đan len, không một lời. Thế rồi, một buổi tối, người sĩ quan xuất hiện như thường lệ, nhưng lần này để vĩnh biệt sau khi báo tin mình sẽ thuyên chuyển đến vùng chiến tuyến mà chàng nghĩ đó là địa ngục, do thất vọng khi biết rằng mục đích xâm chiếm Pháp của Đức là để tiêu diệt chứ không phải xây dựng.  Và cô gái, mầu nhiệm thay, đau đớn vì tin sét đánh đến đổi thốt lên tiếng vĩnh biệt,  adieu, tiếng nói đầu tiên và cuối cùng cô dành cho người sĩ quan sau bao lâu che dấu mối tình mãnh liệt dưới bề mặt lặng lẽ.  Le silence de la mer !  Biển có im lặng bao giờ !

Thế còn cuốn phim?

Tôi muốn nói đến bản nguyên thủy của nó, phim đen trắng do Jean-Pierre Melville đạo diễn năm 1946, hai năm sau khi cuốn truyện được xuất bản lén lút thời Nazi chiếm đóng Pháp. Tôi không thích lắm dù phim rất trung thành với sách, từng chi tiết một không bỏ sót. Nhưng sự thất bại của phim theo tôi nghĩ là do diễn xuất cứng ngắt của những nhân vật trong phim. Thế nhưng có những cảnh làm tôi đau lòng, nhất là cảnh người sĩ quan gục đầu lên tay mình trên khung sưởi, cô độc và buồn thảm, ánh sáng từ lò sưởi yếu ớt chỉ đủ để hắt lên bờ vai đang gục xuống; một cảnh khác nữa là cảnh cuối khi người cháu gái ngồi trong phòng ăn buổi sáng sau khi người sĩ quan Đức đã ra đi, ta thấy trên tấm khăn quàng màu trắng vắt ngang bờ vai của cô có vẽ hai bàn tay vợi nhau nhưng không chạm được nhau.

Photograph từ insert của DVD Le Silence de la mer, 1946. Photo: TốngMai
Photograph từ insert của DVD Le Silence de la mer, 1946. Photo: TốngMai

Cuốn phim thứ hai – Cuốn phim dành cho truyền hình của Belgique ra đời năm 2004 do Pierre Boutron đạo diễn thì tuyệt vời, chính version này đã làm tôi mê mệt không biết bao lần. Tôi không phải dông dài về version này, hãy tin rằng nó đẹp lắm, đẹp cả diễn viên, diễn xuất lẫn bối cảnh và cinematography. Ai đã hỏi phim nào hay nhất, tôi phải nói ngay rằng đây là phim ảnh hưởng tôi nhiều nhất, sâu xa nhất. A work of art !  Le Silence de la mer !

Một cuộc độc thoại:

Bonsoir.
Đêm nay trời gió quá, biển đang giận dữ ngoài kia.
Nhưng trong này thì ấm lắm, sống gần biển thật may mắn. Điều mà tôi yêu nhất ở biển là sự im lặng của nó, không tôi không nói đến sóng biển đâu mà nói đến những gì ẩn khuất bên dưới, những gì ta cảm nhận được. Biển im lặng thật nhưng ta phải biết lắng nghe. Tôi thấy hạnh phúc biết bao khi tìm được nơi đây một người đàn ông chân thành và một cô gái im lặng.
Độc thoại xong, người sĩ quan Đức đứng dậy, rời lò sưởi và tiến về phía cửa sau khi quay lại chúc hai ông cháu ngủ ngon.

Tống Mai
Virginia – May 26, 2017

 

Le Silence de la mer
Directed by Pierre Boutron,  2004
Stars: Julie Delarme, Michel Galabru, Thomas Jouannet

Toàn bộ cuốn phim 2004 phụ đề Việt và Anh ngữ có thể xem trên youtube

 

Le Silence de la mer, 2004. Photo: Internet
Le Silence de la mer, 2004. Photo: Internet

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

15 thoughts on “Đoạn cuối của Le Silence de la mer – Im lặng của biển cả – Tống Mai

  1. Cám ơn O Mai:
    Anh CHƯA từng nghe nói tới tên của truyện lẫn tên tác giả –huống hồ ĐỌC hay COI phim!!
    Khi về lại LA anh sẽ tìm đọc và coi phim.
    Cám ơn O, ” trois fois MERCI ! ! !

    1. Cuốn sách và phim ám ảnh mãi. Mai lôi ra đọc lại khi thèm một cái gì thanh thoát. Cuốn phim đen trắng của 1946 thì Mai không thích lắm, nhưng rất khen người đạo diễn chơi ánh sáng tài tình, dùng light and shadow để diễn tả tâm trạng của nhân vật. Mới mấy tuần trước Mai mới tìm ra được version mới của phim 2004, lần này thì phim màu thơ mộng và đẹp quá, có thêm nhiều tình tiết trong sách không có để nhấn mạnh mối tình đẹp và câm lặng. Thế là xem đi xem lại mãi đến thuộc lời đối thoại. This is a genius, exquisite, breathtaking, heart wrenching version.

      Lúc đầu Mai có bỏ nguyên bản tiếng Pháp của đoạn cuối Mai dịch lên trang này, nhưng kéo nó xuống sau đó vì sợ người nói tiếng Pháp anh Văn cười Mai dịch : )

      Anh Văn đang ở Korea rồi hở?

  2. Từ “The Sound of Silence” đến “Le Silence de la mer”, một lần nữa Mai nhắc đến sâu thẳm của im lặng, nơi đó ẩn náu một sự mãnh liệt chực chờ tuôn trào nhưng luôn bị đè nén. Có ai biết trong cuộc sống, con người vì lý do nào đó luôn vẽ cho mình những biên giới, những qui luật, những giới hạn… để rồi cam chịu trong giới hạn ấy. “Le Silence de la mer” là nghi vấn, và “The Sound of Silence” là giải đáp vậy.

    1. Bonsoir.
      Đêm nay trời gió quá, biển đang giận dữ ngoài kia.
      Nhưng trong này thì ấm lắm, sống gần biển thật may mắn. Điều mà tôi yêu nhất ở biển là sự im lặng của nó, không tôi không nói đến sóng biển đâu mà nói đến những gì ẩn khuất bên dưới, những gì ta cảm nhận được. Biển im lặng thật nhưng ta phải biết lắng nghe. Tôi thấy hạnh phúc biết bao khi tìm được nơi đây một người đàn ông chân thành và một cô gái im lặng.
      Độc thoại xong, người sĩ quan Đức đứng dậy, rời lò sưởi và tiến về phía cửa sau khi quay lại chúc hai ông cháu ngủ ngon.

    1. Những links của youtube Mai gởi trong bài là trọn cuốn phim, xem cũng tạm. Xem xong cho Mai biết cảm tưởng hỉ. Nó đơn giản và nhỏ nhắn so với những masterpiece về Nazi nhưng lại bám vào mình dai dẳng nhất, sầu muộn và tức tưởi. André Gide khi xem xong cuốn phim đen trắng đầu tiên của 1946 thì nổi giận vì cái im lặng một cách vô lý của cô gái trong đó. Ông quên rằng ông cũng có một nhân vật Alicia của Porte étroite tương tự.

      Mai

  3. Chị Mai ơi,
    Em đã xem xong movies chị gửi. Cám ơn chị.
    Film hay nhưng buồn quá. Lại rơi nước mắt.
    Em thấy đoạn cuối nên chấm dứt ở chỗ said “Audieu” là được rồi. Sao còn cho thêm đoạn để chậu hoa ngoài cửa sổ làm gì. Đau lòng quá. Hay em lại tưởng tượng hơi xa?

    1. Trong sách và film original đen trắng của 1946 thì chấm dứt khi cô gái nói Adieu. Phim mới thì thêm đoạn Jeanne gia nhập nhóm Resistance và mỗi khi họp thì để chậu hoa ngoài cửa sổ lam dấu hiệu. Trong youtube clip thứ 5 ,Kiều Chi có nhớ là mẹ của cậu bé Pierre họp với nhóm Resistance và để chậu hoa ngoài cửa sổ khi họp không?

      Kiều Chi đọc Tagore lúc xưa, bây giờ lại cùng chị xem phim này, thật hiếm khi chị gặp được người cùng ý thích : )

  4. Từ hôm qua khi Mai giới thiệu truyện và phim ” Le silence de la mer ” Ng coi phim ngay tối hôm qua đến 3 lần luôn ( một lần với phụ đề Anh ngữ ,một lần với toàn tiếng Pháp không có phụ đề và một lần nữa với phụ đề Việt ngữ ), coi đi coi lại để mà cảm nhận , mà thấm thía chuyện tình tuyệt vọng và tuyệt đẹp của 2 nhân vật chính , người ông cũng có thể coi là nhân vật chính khi thể hiện sự câm nín như là một cách phản kháng thụ động nhưng toàn phim vẫn là 2 nhân vật nam và nữ diễn đạt vai trò một cách tuyệt vời.
    Cám ơn Mai đã viết , đã dịch một đoạn cuối thật hay, đã tóm tắt cốt truyện để mọi người có thể thích thú mà theo dõi phim liền.
    Mai khiêm nhường mà nói là tiếng Pháp của Mai đã rĩ rét nhưng Ng nghĩ là Mai đã dịch rất hay ( dân giỏi của ban văn chương mà ), Ng chưa được đọc nguyên tác tiếng Pháp của truyện này nhưng từ hôm qua khi coi phim và lang thang coi những lời phê bình thì thấy có nhắc đến câu cuối của cuốn truyện ” Dehors luisait au travers de la brume un pale soleil. Il me sembla qu’il faisait tres froid.” và Mai đã dịch rất hay và chải chuốt ” Ngoài kia ánh mặt trời chiếu yếu ớt qua màn sương. Dường như lạnh lắm “.
    Mai nói là truyện này chắc ai cũng có đọc rồi nhưng mà Ng thì thật là nhà quê và khô khan không biết chi đến truyện ni hết chừ Mai giới thiệu mới biết đây , trong tuần tới Ng sẽ ra nhà sách tìm mua cuốn truyện này để đọc và cất giữ luôn ( may là chỉ truyện ngắn loại livre de poche sẽ dễ dàng cho dân lười đọc là Ng ) .
    Phim chắc là có thêm vào nhiều tình tiết hơn truyện như Mai nói nhưng không thấy có đoạn chàng sĩ quan Đức thố lộ tâm tình bằng cách kể chuyện ” La belle et la bête ” và ở cuối phim có thêm chi tiết khi chàng sĩ quan Đức đã ra đi thì Jeanne cũng tham gia kháng chiến Pháp , thấy cô ấy đạp xe tới nhà ai đó và sau đó người ta để ra ngoài cửa sổ chậu hoa Géranium trắng hình như dấu hiệu của những người hoạt động bí mật báo tin nhau.
    Tất cả cảnh vật và nhân vật diễn xuất thật toàn hảo , xem mà cảm động ngậm ngùi và thấy thật não lòng , một tuyệt phẩm !
    Cám ơn Mai thật nhiều nghe.
    MN.

    1. Đoạn “La Belle et la bête” chỉ có trong sách và trong version phim đầu tiên đen trắng của 1946. Cuốn “La Silence de la mer” có 3 version phim: đen trắng 1946 của Melville đạo diễn, 1 version khác nữa của BBC, và version hay nhất mà Mai thích là của TV Belgique 2004 của Pierre Boutron mà Mai có gắn những link youtube phụ đề Việt và Anh cho các bạn xem.

      Version 1946 trung thực từng chi tiết một theo sách nên có phần người sĩ quan Đức tỏ tình với cô gái bằng câu chuyện La Belle et la bête. Version 2004 technicolor không có phần này mà thêm thắc rất nhiều để chỉ nhấn mạnh đến mối tình câm lặng là chính, phần chính trị thì ít hơn. Và đây là version mà Mai mê. Mê nhất người sĩ quan Đức (Thomas Jouannet, tài tử người Thụy Sĩ)

      Mai

  5. Cám ơn TM đã dịch đoạn cuối của cuốn truyện này. Phim đen trắng này đã lâu lắm rồi. Bây giờ chỉ nhớ lạ̣i vài hình ảnh thật xúc động. Thứ nhất là khi hai Ô cháu vì muốn phản đối lính Đức chiếm đóng Pháp nên nhất quyết không mở miệng nói một lời với người sỉ quan Đức. Phần lớn cuốn sách và cuốn phim được kể ại qua những lời độc thoại của anh sỉ quan này. Đoạn độc thoại đáng nhớ là khi anh sỉ quan Đức bàn về những điểm hay của văn hoá Pháp – văn chương, rượu, triết lý, …- và văn hoá Đức – âm nhạc (Bach, Handel, Beethoven, …), triết lý, khoa học, … Hình ảnh thật xúc động là nổi bức xúc của người sỉ quan. Đây là nước Đức anh yêu. Đây là nước Pháp anh yêu. Nhưng anh đang tham dự một cuộc chiến mà cả hai xứ đều bị phá hủy. Anh bức xúc vì không thể làm gì được cả. Anh chỉ là một ngời lính Đức. Cuối cùng anh ta chọn con đường tuyệt vọng nhất – Đó là đi tìm cái chết ở mặt trận. Chuyện tình cảm câm lặng giữa cô cháu Pháp và anh sỉ quan Đức đem một chút nhân bản vào câu chuyện tuyệt vọng này.

    1. Khi nào có thì giờ, Mai sẽ điểm một cuốn truyện và phim nữa về thời Nazi chiếm đóng Pháp: “Suite francaise” Mai xem hai năm trước ngoài rạp do Michelle Williams và C. Scott Thomas đóng.

  6. Cô TốngMai viết văn thật nhẹ nhàng, thanh khiết đọc rất thích, nhất là những lúc cần tìm một sự bình yên cho tâm hồn.
    Cám ơn cô gởi cho xem nha, nếu tôi muốn chia xẻ cùng bạn bè một đề tài nào trong đó thì được hay kô? và phải như thế nào nhờ cô chỉ.
    GLN

  7. Cám ơn đã vào blog và chịu khó đọc bài viết của Mai.
    Dạ được chứ, link của bài hay bài có thể được chia xẻ rộng rãi. Mai rất vui và hân hạnh blog được phổ biến.

Leave a Reply