Rồi ta cũng phải đáp lại tiếng gọi của bóng tối để tìm xem điều gì sầu thẳm thoát ra từ những chiếc saxophone – Tống Mai

June 23, 2017 (TM)

Tôt ou tard, nous devrons répondre à cet appel des ténèbres, aller voir ce qu’il y a derrière cette impérieuse mélancolie qui sort des saxophones
(Paul Morand – 1928)

Âm nhạc không có Jazz thì còn gì là âm nhạc, cũng như Jazz mà không có tiếng saxophone thì còn gì là Jazz
“Chỉ có tiếng saxophone mới có thể chuyên chở được sự dịu dàng, sự đam mê đè nén chứa nhiều sắc thái”

 

 

DINANT VÀ NGÔI NHÀ CỦA ADOLPHE SAX Ở BELGIQUE
Tống Mai

Trên góc đường nhìn qua sở làm của tôi, có một người da đen ngồi thổi saxophone mỗi sáng không biết tự bao giờ, mười năm hai mươi năm? Người qua lại vội vã không ai ngừng, ôi, ngay cả Joshua Bell violon trong metro DC tuyệt vời như thế mà có ai ngừng lại để nghe đâu. Tôi cũng vậy, luôn cắm cúi vội vã không để ý đến khung cảnh chung quanh khi đến sở. Hình ảnh cùng âm thanh quen thuộc của người da đen với tiếng saxophone trở thành một phần của đời đi làm của tôi … What a Wonderful World, Summertime, Cheek to Cheek … vang lên mỗi ngày da diết một góc phố tôi cho đó như một điều hiển nhiên. Ngang qua, tôi hay thả xuống một chút biết ơn trên cái hộp lót nhung đỏ đựng kèn của ông, thank you God bless you. Tôi mỉm cười đáp lại câu cám ơn đó nhưng chân vẫn bước vì lúc nào cũng gần trễ giờ làm.

Sáng nào cũng thế, nhưng có một buổi, vừa bước ra khỏi metro, băng qua ngã tư hướng đường 18th và H thì tiếng saxophone trỗi lên một điệu nhạc quen … dans une coin perdu de montagne, un tout petit savoyard, chantait son amour dans le calme du soir, près de sa bergère au doux regard trong góc núi cô quạnh, một buổi tối êm đềm, người chăn cừu hát ru bên cô chăn cừu có ánh mắt dịu hiền.  Tôi khựng lại, oh, “Étoiles des neiges” của tôi, ông ấy đang thổi bài thuở còn mê “Les Étoiles” của Alphonse Daudet của tôi. Thế là đi như chạy đến hướng tiếng sax, tôi chăm chú, làm sao ông biết bài này, có phải ông là người New Orleans không, ông ở khu Bourbon Street hở.  Ô, ông dấu bài này bao lâu mà bây giờ mới lôi ra chơi!  Tôi nhớ mãi buổi sáng đó, gần mười năm chưa quên, rồi từ đó bắt đầu mê tiếng saxophone lúc nào không hay. Bao năm tình đậm với Jazz, sao tôi lại không để ý đến tiếng sax trong những buổi hòa nhạc, thế mà chỉ vì người da đen bên đường thổi bài hát năm xưa mà bắt đầu chớm nở mối tình ngóng đợi âm thanh đậm chất gỗ mun, ngọt, tròn và u sầu này.  Washington DC có vài quán Jazz đêm nhưng tôi chỉ đến Blues Alley nằm khuất trong một con hẻm tối, nơi đó quán nhỏ hẹp nên tiếng Jazz bọc ấm khung cảnh chung quanh. Và mỗi lần đến đó, tôi lại đợi ….

Tôi đang viết lung tung khi hôm nay chỉ muốn nói đến khu phố Dinant ở Belgique có ngôi nhà nơi Adolphe Sax sinh ra. La Maison de Monsieur Sax không hẳn là một bảo tàng viện mà là nơi vinh danh người chế ra nhạc cụ tuyệt vời này. Nằm trên con đường mang tên ông, số 37 rue Sax, nơi ông ra đời năm 1814, dọc theo lề là một Anamorphoses Trail gồm 7 trụ đèn gắn mỗi loại kèn saxophone do ông sáng chế, sopranino, soprano, alto, tenor, baritone, bass, và contrabass. Suốt khu phố là dấu tích tràn ngập những chiếc saxophone rất hay. Trên cầu Charles-de-Gaules gần đó thênh thang sắp những chiếc saxophone khổng lồ hai bên cầu. Chiếc cầu mang tên Charles-de-Gaules vì tưởng niệm lính Pháp giúp bảo vệ Dinant trong Thế Chiến Thứ Hai.

Lần theo những trụ đèn bên đường thì dẫn đến cổng nhà của Adolphe Sax. Vừa bước vào tôi nghe tiếng sax vọng lên những bản Jazz quen thuộc… L’Arlésienne/George Bizet, Pictures at an Exhibition/Modest Mussorgsky, Boléro/Ravel, Petite fleur/Sidney Bichet, Nancy/John Coltran hay Koko/Charlie Parket…. Trong nhà phủ kín những thành tích âm nhạc và kỹ thuật mang tính cách mạng của ông, những phát minh tuyệt vời, những thách thức vô tận, những thành công, thất bại ông phải đối mặt suốt cuộc đời ông. Có một cuốn sách khổng lồ ghi những lời yêu quí dành cho ông từ Bizet, Bérlioz, Morand… Không đủ thì giờ để đọc hết những gì trong đó, nhưng câu cuối cùng đập vào mắt tôi là ông chết trong cái nghèo cùng cực. Thiên tài nào thời đó cũng thế, có thoát nỗi sự bất hạnh của ganh ghét, dèm xiểm, hủy hoại của người đâu.

Tôi lượm về đây những câu tôi đọc được trên cuốn sách khổng lồ đó … Âm nhạc không có Jazz thì còn gì là âm nhạc, cũng như Jazz mà không có tiếng saxophone thì còn gì là Jazz … Chỉ có tiếng saxophone mới có thể chuyên chở được sự dịu dàng, sự đam mê đè nén chứa nhiều sắc thái … Thế nào rồi ta cũng phải đáp lại tiếng gọi của bóng tối để tìm xem điều gì sầu thẳm thoát ra từ những chiếc saxophone.

Oh, let there be Jazz, and let there be the Saxophone !

Tống Mai
Virginia – June 23, 2017

 

 

 

La Maison de Monsieur Sax. Photo: TongMai
La Maison de Monsieur Sax. Photo: TongMai
La Maison de Monsieur Sax. Photo: TongMai
La Maison de Monsieur Sax. Photo: TongMai
La Maison de Monsieur Sax. Photo: TongMai
La Maison de Monsieur Sax. Photo: TongMai
La Maison de Monsieur Sax. Photo: TongMai
La Maison de Monsieur Sax. Photo: TongMai
La Maison de Monsieur Sax. Photo: TongMai
La Maison de Monsieur Sax. Photo: TongMai
La Maison de Monsieur Sax. Photo: TongMai
La Maison de Monsieur Sax – Dinant. Photo: TongMai
La Maison de Monsieur Sax – Dinant. Photo: TongMai
Photo: TongMai
Photo: TongMai
Bridge of Sax – Charles-de-Gaules Bridge – Dinant. Photo: TongMai
Bridge of Sax – Charles-de-Gaules Bridge – Dinant. Photo: TongMai
Bridge of Sax – Charles-de-Gaules Bridge – Dinant. Photo: TongMai
Bridge of Sax – Charles-de-Gaules Bridge – Dinant. Photo: TongMai
Bridge of Sax – Charles-de-Gaules Bridge – Dinant. Photo: TongMai
Bridge of Sax – Dinant. Photo: TongMai
Bridge of Sax – Dinant. Photo: TongMai
Bridge of Sax – Charles-de-Gaules Bridge – Dinant. Photo: TongMai
Bridge of Sax – Charles-de-Gaules Bridge – Dinant. Photo: TongMai
Bridge of Sax – Tri ân Charles-de-Gaules bảo vệ Dinant WW2. Photo: TongMai

 

Adolphe Sax coin. Photo: TongMai

 

Dinant  – Cổng vào thành phố
Đường đến La Maison de Monsieur Sax. Photo: TongMai
Dinant – River Meuse.  Photo: TongMai
Coucher du soleil – Dinant. Photo: TongMai
Lạc vào một con đường có ngôi nhà – Dinant. Photo: TongMai
Đôi giày này đi êm lắm – Dinant. Photo: TongMai
Dinant. Photo: TongMai
Dinant. Photo: TongMai

 

 

 

 

 

 

 

 

 

9 thoughts on “Rồi ta cũng phải đáp lại tiếng gọi của bóng tối để tìm xem điều gì sầu thẳm thoát ra từ những chiếc saxophone – Tống Mai

  1. Thích bài này, thích một nơi chốn đầy văn hóa như thế này. Cám ơn Mai. Trong mấy bài Mai mentioned mình chỉ biết có dăm ba bài. Bài của Bizet. Bolero. Nancy.

  2. Hà biết những bài đó thì cũng là người nghe Jazz giỏi.
    Những người tập thổi saxophone bắt đầu bằng những bài đó, cũng như những ngươi mới chơi guitar classique bắt đầu bằng bài “Jeu Interdit”.

    Jazz, thời mới tập tểnh làm quen với nó là đã mê rồi, không biết bao nhiêu album instrumental và vocal Mai collect mấy chục năm qua từ lúc mới qua Mỹ đến bây giờ vẫn còn cám ơn cái collection đó mỗi khi vẫn mang ra nghe đi nghe lại. Bây giờ mới biết tại sao nó quyến rủ mình, cái âm thanh của tiếng saxophone đó thôi, không diễn tả nên lời được….Có Hector Berlioz nói giùm…”Its principal merit, in my opinion, is in the varied beauty of its tones, sometimes deep, sometimes calm, sometimes passionate, dreamy or melancholy or vague like the faint echo of an echo, as indistinct laments breeze in the woods, or better still, like the mysterious vibrations of a bell, long after it was hit. No other existing musical instrument, as I know of, possesses this strange sonority, situated on the edge of silence .”

    Mai

  3. Rứa là Mai đi trước anh mấy bước rồi. Khi qua đây và đi làm vào đầu năm 82 anh mới làm quen với nhạc jazz một cách serious, vì mấy đồng nghiệp trong sở đều khoái nhạc jazz (ông boss lúc đó chơi trumpet).

    Đính kèm là một khúc nhạc anh thích của một tay chơi tenor sax thuộc loại “10 best in the world”, đố Mai đoán được. Lần ni cá “all in” đó nghe, được ăn cả ngã về không đó!

    1. I’m an old cowhand.
      Mercer / Sonny Rollins

      Yippie yi yo kayah : )

      Mai mới đi mua lens về, chưa kịp lôi ra khỏi hộp để chiêm ngưỡng nó thì gặp cái đố này của anh Tùng. Anh nói sẽ không đố nữa sao lại vẫn đố, not fair. Lần này may Mai chưa trịt vì anh lại chọn 1 bài dễ nữa. Cá “all in” là nghĩa gì?

      Mai

      1. Đã nói là không đánh cá với Mai nữa nhưng “cái máu cờ bạc” hắn nổi lên nên có bao nhiêu đặt cược hết (trong poker gọi là all-in).
        Nhưng chẳng lẽ lại chọn một bài không ai biết hết thì lại không fair nên phải chọn bài nổi tiếng cho dù biết có thể bị thua. Chuyến ni đi SJ trả nợ xong là mậu hào, cũng may vé máy bay đã mua khứ hồi !!!
        Tùng
        ps. Mai mua lens chi rứa, prime hay zoom?

  4. Lời tỏ tình của Mai cho Jazz và Saxophone thật dễ thương.
    Những dòng chữ nhảy múa dịu dàng , ẩn chứa tình cảm thiết tha pha lẫn một chút hân hoan , có phải bạn mình muốn chia xẻ niềm hân hoan với bạn bè ?
    Mai viết về những buổi tối đi nghe nhạc Jazz ở một quán nhỏ của DC , Ng tưởng tượng thật tình ấm cúng lắm đó.
    Rồi những hình ảnh và lời giải thích nơi Mai đã thăm viếng.
    Dinant và những con đường cùng cây cầu Charles-De-Gaulles dẫn đến ngôi nhà của Ông Adolphe Sax mà hai bên đường được trang trí bằng những chiếc Saxophone to lớn với đủ màu sắc thật vui mắt ( trái ngược với âm thanh của nó thường dùng cho những bản nhạc buồn ).
    Bên trong ngôi nhà tưởng niệm thì những trang sách ghi những lời trân quý dành cho ông Sax , những ghi chú liên quan đến saxophone và nhạc Jazz cũng được Mai chụp hình.
    Những quang cảnh thường được Mai chụp với nét nhìn nghệ thuật và tâm hồn nên làm mình cứ muốn xem đi xem lại hoài.
    Cám ơn Mai đã share , Ng thấy như được theo Mai đi thăm những nơi chốn này.
    Thân,
    MN.
    ** Có người anh cũng thích nhạc Jazz nhiều như Mai .
    Mấy năm trước đây anh ấy có tặng cho Ng CD của Sonny Rollins , Ng không rành chi mấy về nhạc Jazz , lúc nghe CD Ng chỉ cảm thấy thích nhất là bài “Blue Seven” và sau đó thích 2 bài nữa là “All The Things You Are” và “I Know That You Know” nên mỗi khi mở CD ra Ng chỉ nghe nhiều nhất là Blue Seven rồi nghe thêm 2 bài kia là thôi vì vậy mà bài ” I’m an old cowhand ” cũng có trong CD này mà Ng không biết đến.
    Xin lỗi người cho CD nghe ! Ng cũng có lúc từng mua CD hay DVD chỉ vì có thích một bài trong đó.
    Ng gửi để Mai và các bạn nghe ” Blue Seven “.

  5. Cám ơn Nguyệt, Mai cũng có cd này của Rollins và bài “Blue 7” là the best, Mai thích nhất trong album. Nghe dòn dã rực lửa hay quá phải không : )

    Ông có chơi bài “You don’t know what love is until you know the meaning of the blue, until you reach dawn with sleepless eyes you don’t know what love is” Mai cũng thích lắm nhưng version vocal của John Martyr thì Mai mê hơn:

    youtube.com/watch?v=wpL-HTXtQF0

  6. Mai đã giới thiệu đến bạn bè những tuyệt vời của saxophone, những chi tiết và hinh ảnh thật sinh động, xin góp chung với Mai thêm vài chuyện nhé.

    Nếu Adolphe Sax không sinh ra ở Dinant- Belgique, thì chắc chúng ta không biết đến saxophone ngày nay. Thật vậy, xuất phát từ Dinant, nghề “dinanderie-dinandier” thuộc nghệ thuật tạo những sản phẩm bằng gò hàn các tấm đồng, thau…và Charles Joseph Sax cha của Adolphe là người được vua giao cho sản xuất và cung cấp các nhạc cụ cho các dàn nhạc trong quân đội lúc bấy giờ. Tiếp bước cha, Adolphe sau khi tốt nghệp xuất sắc trường âm nhạc Bruxelles, ông đã sáng tạo nhiều nhạc cụ, trong đó có clarinette basse và saxophone là hai loại kèn sáng chói nhất của Sax. Âm thanh của saxophone là sự phối hợp của sự mềm mại của đàn dây, sự biến tấu của gỗ và cường độ của kim loại đồng, đó là mục đích Adolphe đã cho ra đời saxophone.

    Nếu trompette, trombone… được xếp vào loại kèn đồng vì được làm bằng đồng, vậy saxophone thuộc loại kèn gì? Kèn đồng? Không, nó được xếp vào “kèn gỗ” vì âm thanh của nó phát ra từ “bec” bằng gỗ.

    Tại sao Jazz cần saxophone? Âm thanh của saxo phù hợp với các loại nhạc, nhất là trong Jazz, tiếng saxo rất gần với giọng của con người, với giọng các nhạc sĩ và đây là nhạc cụ cho những âm thanh như giọng hát đầy biểu cảm và thâm trần của những người da đen.

    Cuối cùng có một điều, có thể chúng ta thích thú, biết nhiều, nói nhiều về những bản Jazz hay, nhưng có lẽ chúng ta ít biết về sự đóng góp của saxo và về người cha của nó, điều đang buồn hơn cả, chắc Mai cũng đồng ý, La Maison de Monsieur Sax, một ngôi nhà quá khiêm tốn ở một nơi khá “bình dân” so với những gì mà saxophone đã góp phần cho nền âm nhạc của chúng ta ngày nay. Phải không Mai…

Leave a Reply